Stalin onderwerpt beroemde musici aan een masterclass

Het kan verkeren. Het ene moment sta je te zwijmelen bij het lievelingslied van de grote Vriend en Vader, en even later zet die je de 78-toerenplaat als een scheermes op de keel: weg met die muziek uit het verleden!...

Donderdag brachten vier zangers en vijf musici van het NOG Ensemble de nieuwe kameropera van componist Jan Bus in première. Het was een onderhoudend avondje, maar het werd niet duidelijk welke noodzaak Bus en librettist Flip Broekman hebben gevoeld om deze bewerking te maken van het befaamde toneelstuk Masterclass van David Pownall.

Het stuk gaat over een fictieve ontmoeting in 1948 tussen Zjdanov en de componisten Prokofjev en Sjostakovitsj, in het Kremlin ontboden om eindelijk eens iets fatsoenlijks te schrijven na al dat 'onbegrijpelijke gepiep en gekraak'. Halverwege komt Stalin binnenvallen en onderwerpt de beroemde musici aan een 'masterclass' van eigen makelij.

De beklemming is heel af en toe voelbaar in de theaterzaal van De Balie, maar in Stalin en de smaak van paardehaver wordt vooral de absurde kant van deze tragedie belicht. In de regie van Jos Vijverberg is Stalin (Romain Bischoff) een omhooggevallen straatvechter en Sjostakovitsj (Frans Fiselier) een eeuwige boer-die-kiespijn-heeft. Er wordt een lachkwartet gezongen, waarbij elk zijn 'haha' keurig naast die van de Grote Leraar tracht te plaatsen.

De twee strijkers en drie blazers van het NOG Ensemble, hoewel opvallend tegen het achterdoek gezeten, is blijkbaar gevraagd zich onzichtbaar te maken: op geen enkele manier reageren ze op de toch vaak komisch bedoelde gebeurtenissen op de speelvloer. Wel spelen zij, onder leiding van dirigent Jurjen Hempel, met veel toewijding en uiterst verzorgd. Dat geldt ook voor de goed gecaste solisten. Bariton Robbert Muuse is een wat arrogante, vrijheidslievende Prokofjev en tenor Bernard Loonen, die eerder in Bus' Westerling optrad, een grove maar in wezen zwakke Zjdanov.

Het merkwaardige feit doet zich voor, dat in deze gezongen versie het blijkbare belang van muziek teniet wordt gedaan: de muziek lost als het ware op in de karikaturale vertelling. Bovendien heeft Bus' partituur, die uitsluitend gericht lijkt op ondersteuning van de tekst, weinig zeggingskracht. Sommige van zijn tandeloze loopjes hadden zelfs bij Stalin nog wel door de beugel gekund.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.