Nieuws

Staking Heineken legt twee brouwerijen plat. Zitten er nog meer acties in het vat?

Voor het eerst in een kwart eeuw staakt het personeel van bierbrouwer Heineken voor een betere cao. Is deze actie de voorbode van een jaar vol onrust op de arbeidsmarkt?

Marieke de Ruiter
Werknemers van Heineken laten zich, met een app, registreren als staker, op de parkeerplaats van de brouwerij in Zoeterwoude.  Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Werknemers van Heineken laten zich, met een app, registreren als staker, op de parkeerplaats van de brouwerij in Zoeterwoude.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Volgens vakbond FNV hebben zo’n 250 werknemers vrijdagochtend het werk neergelegd. Als gevolg daarvan moest Heineken de productie in de brouwerijen bij Den Bosch en Zoeterwoude staken. Dat heeft volgens het bedrijf vooralsnog geen gevolgen voor de bierleveranties aan supermarkten. De vraag uit de horeca was al grotendeels opgedroogd, omdat cafés en restaurants nog gesloten zijn. Maar van de acties gaat wel een andere dreiging uit: die van een roerig jaar.

Want de pijn van de stakende Heinekenwerknemers wordt door veel werkenden gevoeld: de loonstijging van 3,5 procent over twee jaar die hun werkgever biedt, weegt niet op tegen de inflatie die afgelopen maanden records brak. Vakbond FNV pleit daarom voor automatische prijscompensatie en 100 euro bruto erbij. In principe verwacht dagelijks bestuurder Petra Bolster dat staken daarvoor niet nodig is ‘gezien de krapte op de arbeidsmarkt en de winsten die worden gemaakt’. ‘Alleen bij werkgevers die onredelijk zijn, sluit ik meer acties en stakingen niet uit.’

Vlak voor het uitbreken van de coronacrisis leek de ingedutte arbeidersstrijd weer wat op te laaien. Zo was er in 2019 een recordaantal van 319 duizend werknemers betrokken bij stakingen, zoals die van de leraren en in het openbaar vervoer, het grootste aantal in 24 jaar. Het laat volgens professor Agnes Akkerman, hoogleraar regulering van werk aan de Universiteit van Amsterdam, zien dat werkenden nog altijd te mobiliseren zijn, mits er sprake is van breed gevoelde onvrede of angst.

Sterke drive

De huidige prijsstijgingen zouden die nog weleens kunnen voeden. ‘Uit onderzoek blijkt dat mensen eerder staken om verlies te voorkomen dan om iets extra’s te verwerven’, aldus Akkerman. ‘In dit geval wordt er niet per se gestaakt voor loonsverhoging, maar tegen het verlies van koopkracht. Dat is een sterke drive om mee te doen.’ Als in een sector eenmaal is gestaakt werkt dat volgens de hoogleraar besmettelijk: het heeft ook invloed op cao-onderhandelingen bij andere bedrijven of sectoren.

Toch verwacht ze geen ‘revival van de arbeidsprotesten’, zoals die het land in de jaren tachtig platlegden. ‘Actievoeren doe je niet zomaar: het verstoort de relaties op de werkvloer en het kost werknemers en vakbonden geld’, aldus Akkerman. ‘Dus wil je het strategisch inzetten in sectoren waar veel leden zijn, het productieproces makkelijk stil kan worden gelegd en de nieuwswaarde groot is. Niemand had over deze staking geschreven als Heineken een onbekend sokkenbedrijf was.’

Volgens professor Janka Stoker, hoogleraar leiderschap en organisatieverandering aan de Rijksuniversiteit Groningen, is er bovendien nog een andere manier waarop werkenden juist nu actie kunnen voeren: met hun voeten. ‘In Amerika is er sprake van een zogenoemde great resignation: werknemers gaan weg bij hun werkgever omdat ze weten dat ze het met de huidige arbeidsmarktkrapte ergens anders beter kunnen krijgen. Bovendien zijn ze door het thuiswerken minder betrokken geraakt bij de organisatie.’

Zeker met de tanende macht van de vakbonden (nog maar een zesde van de werknemers is lid) sluit de hoogleraar niet uit dat de arbeidsvoorwaardenstrijd ook in Nederland steeds meer op zo’n individueel niveau gevoerd zal worden. Des te belangrijker, zo stelt Stoker, dat werkgevers alles uit de kast halen om werknemers te betrekken en belonen. Want sinds de jaren tachtig mogen zij het met de ruime arbeidsmarkt relatief makkelijk hebben gehad, nu heeft de schaarse werknemer de macht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden