Reportage

Stadsnomaden laten zich niet zomaar hun caravan uit jagen: ‘Ik ga toch niet in zo’n verzorgingshuis een kaartje leggen?’

Burgemeester Femke Halsema wil een permanente oplossing vinden voor de groep van ongeveer veertig Amsterdamse ‘stadsnomaden’, die nu nog in caravans langs de snelweg in het havengebied wonen. Maar de kampeerders zelf zitten daar helemaal niet op te wachten.

Femke Halsema tijdens een bespreking met de bewoners van de Kadoelen. Beeld Pauline Marie Niks

Helaas, er is geen koffie in de caravan met de rood beschilderde ruiten. André Schepens (75) kan sinds zijn hartinfarct twee jaar geleden nog maar moeilijk fietsen. Hij is voor zijn inkopen afhankelijk van een van de andere stadsnomaden. ‘Maar die moet dan maar net boodschappen gaan doen. Dus de ene dag heb je wel eten, en de andere dag niet. Zo gaat dat hier.’

Buiten spuugt de Hemwegcentrale zijn grijze wolken uit. Even verderop suizen de auto’s over de snelweg voorbij. Schepens woont hier, in het havengebied van Amsterdam, met een stuk of veertig anderen in een geïmproviseerd kamp. Stadsnomaden, worden ze door de gemeente genoemd. ‘Daklozen’ zou de lading ook dekken. Al heeft André dus wel een caravan.

De kampeerders trokken de afgelopen jaren van locatie naar locatie. Steeds een ander stadsdeel, was de afspraak. Komende maand zou de groep naar een sportpark in Amsterdam-Noord worden overgeplaatst. Maar de buurt daar kwam in verzet. Er zijn verslaafden onder de stadsnomaden, en mensen met psychiatrische problemen. Konden kinderen straks nog wel veilig spelen? Ook de ouderen in de naastgelegen volkstuin vreesden overlast.

André Schepens in zijn caravan. Beeld Pauline Niks
Beeld Pauline Niks

Geheid gezeik

Maarten (42), die namens de stadsnomaden het woord voert vanuit zijn feesttent van blauw dekzeil, zegt dat de groep ook helemaal niet zit te wachten op vestiging in een woonwijk. ‘De muziek gaat bij ons nu eenmaal niet om 10 uur ’s avonds uit en mensen schreeuwen ook weleens tegen elkaar. Dat zou geheid gezeik worden in zo’n buurt, en dat willen wij ook niet.’

Burgemeester Femke Halsema kan de buurtbewoners maandagochtend in de kantine van de volkstuin geruststellen: de stadsnomaden komen niet. De gemeente wil stoppen met het verslepen van het geïmproviseerde kamp en gaat de komende maanden op zoek naar een permanente oplossing voor de bewoners. ‘Een deel van de mensen komt in aanmerking voor opname in een klassieke zorginstelling’, zegt Halsema. Voor een ander deel wordt mogelijk alternatieve woonruimte gezocht.

Het wordt in de hoofdstad door schaarse, dure grond steeds moeilijker om een plek te vinden voor mensen aan de rand van de maatschappij, zegt de burgemeester. ‘We leven in Amsterdam steeds dichter op elkaar en dat betekent ook dat het leed zichtbaarder wordt.’ Ze vindt dat er ruimte moet blijven voor paradijsvogels en vrijbuiters. ‘Maar we willen ook niet dat onder het mom van een alternatieve levensstijl mensen verkommeren.’

Geen zin in hulpverlening

De gemeente gaat dus proberen ook voor de chronische zorgmijders onder de stadsnomaden een ‘definitieve plek’ te vinden. Volgens woordvoerder Maarten, die zijn achternaam liever niet vermeld ziet, is ‘het hele punt’ nu juist dat de bewoners van dit modderige kamp geen zin hebben in hulpverlening of een plek ‘in de maatschappij’. ‘Er zijn hier mensen met psychische problemen en voor een buitenstaander zijn die misschien raar, maar die voelen zich hier behandeld als een normaal mens. Als die hier niet zouden wonen, zaten ze ongelukkig in een zorgtraject.’

André Schepens – helderblauwe ogen onder een bruin petje – is zo’n zorgmijder. ‘Ik heb een openhartoperatie geweigerd. Nu zeggen ze van het AMC dat er een nier uit moet. Tja.’ Geen haar op zijn hoofd die eraan denkt om zich zijn caravan uit te laten loodsen – hij heeft al twee keer bedankt voor een opvangplek. ‘Ik ga toch niet in zo’n verzorgingshuis een kaartje leggen, ik ben toch geen ouwe lul?’

Zijn kleine caravan staat volgepakt met apparaten, potjes, beeldjes, kleding – alles van waarde wat hij op straat vindt, sleept hij zijn habitat binnen. ‘Ongelooflijk wat de mensen weggooien.’ Op een tafeltje liggen een vergrootglas en glimmende steentjes en kralen uitgestald. Schepens maakt sieraden, soms tot diep in de nacht. ‘Ik gebruik alleen echte stenen, plastic komt er bij mij niet in. Zo armzalig vind ik dat.’

De vergadering op de kadoelen. Beeld Pauline Marie Niks

Niet goed in financiën

Schepens raakte dakloos nadat zijn derde echtgenote was overleden. ‘Ik ben gewoon niet goed in financiën. Als ik iets moois zie, geef ik mijn geld uit. En ik geef ook veel weg. Toen mijn vrouw er nog was, regelde zij alles. Daarna ging het mis en had ik ineens vier maanden huurachterstand.’

Het was de derde keer dat hij een vrouw kwijtraakte aan kanker. Hij heeft sindsdien besloten geen deel meer te willen uitmaken van de maatschappij. ‘Alles waar je van houdt, raak je kwijt. En dan zit je daarna met de brokken.’ Dat wil hij niet meer, dus houdt hij zich liever afzijdig. Hier aan de rand van de A10 zit hij prima. Zijn kacheltje werkt en uit zijn radio schalt muziek.

De enige wijze waarop hij zijn caravan verlaat, is ‘tussen zes plankjes’, verzekert hij met een grijns. En dat kan nog wel even duren. ‘Ik heb zo het gevoel dat ik wel 100 ga worden. Al was het maar om ze hier een beetje dwars te zitten.’

Lees verder:

Amsterdam wil ‘stadsnomaden’ uit elkaar halen en zorg bieden, maar daar zijn zij zelf helemaal niet blij mee 
De gemeente Amsterdam wil de groep van ongeveer veertig ‘stadsnomaden’, die nu nog in het havengebied in caravans langs de snelweg wonen, uit elkaar halen. Door een deel van de mensen onder te brengen in zorginstellingen en voor anderen geschikte woonruimte te vinden, hoopt burgemeester Femke Halsema een permanente oplossing te vinden voor deze groep.

Gemeenten versus stadsnomaden

Meerdere gemeenten zitten zo nu en dan in hun maag met ‘stadsnomaden’, mensen die met een groepje hun kamp opslaan op braakliggend terrein, en hun eigen hutten bouwen. In Utrecht werd vorig jaar transferium Westraven ontruimd, waar mensen jarenlang woonden in caravans en eigen bouwsels. In Arnhem besloot de gemeente in 2017 hard op te treden tegen bewoners van drie ‘vrijstaatjes’ in de stad. In Groningen wordt een klein groepje stadsnomaden gedoogd op het voormalig terrein van de Suikerunie.

Een succesverhaal is er ook, in Lent bij Nijmegen. Met toestemming van de gemeente heeft een groep jongeren daar een zelfvoorzienend ecodorp opgetrokken waar ook culturele activiteiten worden georganiseerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.