Stad van de Vrijheid

Bijna vier jaar is de PVV de grootste partij van Almere. Met de gemeenteraadsverkiezingen is zicht, rijst de vraag: wat heeft de partij die stad gebracht?

'Het zijn politieke pestkoppen', zegt PvdA-fractievoorzitter John van der Pauw. 'Ik krijg buikpijn van hun taalgebruik', zegt SP-fractievoorzitter Frans Mulckhuijse.


'Het is altijd Pee Vee Nee, ze zijn overal tegen', zegt Frits Huis van Leefbaar Almere. 'Laat Wilders ze alsjeblieft terugtrekken. Waarom scheept hij onze stad op met die flauwekul?'


Het is lastig iemand te vinden op het stadhuis van Almere die iets aardigs wil zeggen over de partij die bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen in de stad de grootste werd. Er wordt gezucht en naar het plafond gekeken als een PVV-raadslid aan het woord is tijdens een vergadering. Zelfs de burgemeester heeft moeite haar ergernis te verbergen.


Het culmineerde begin januari in een opmerkelijke gebeurtenis: een tijdelijk verbod om beelden te vertonen tijdens raadsvergaderingen. Enkel bedoeld om te voorkomen dat de PVV foto's zou laten zien van de doodgestoken Theo van Gogh en van Iraanse homo's vlak voor hun executie. Daarmee had fractievoorzitter Toon van Dijk zijn betoog willen ondersteunen tegen de groei van het aantal moskeeën en islamitische scholen in de stad.


De PVV verliet boos de raadszaal. 'Onze mond wordt gesnoerd door zelfscensuur van politiek correcte fracties', fulmineerde Van Dijk. 'Het is een hellend vlak, maar zulke kwetsende afbeeldingen horen volgens ons niet thuis in een raadszaal in een openbaar gebouw', zei Mulckhuijse van de SP.


Lawaai

Gezelliger is het er niet van geworden, in de Almeerse politiek. Vrijwel niemand die wat tegen hem zegt als Van Dijk op donderdagavond door de gangen van het stadhuis kuiert. Het is Politieke Markt: buiten doen Almeerders boodschappen in de regen, binnen handelen politici in standpunten en moties. Ze gaan van vergadering naar vergadering in kamers die kleuren hebben: de Groene Kamer, de Blauwe Kamer, de Rode Kamer. In de Witte Kamer gaat het over veiligheid. Remco Gommers vertegenwoordigt de PVV. Hij laat de soms schampere opmerkingen van andere raadsleden en van burgemeester Annemarie Jorritsma gelaten over zich heen komen.


Gommers oppert de marechaussee in te schakelen bij het beteugelen van woninginbraken. GroenLinks-fractievoorzitter Willy-Anne van der Heijden, bars: 'Ik wil even weten of u een legerstaat wil maken van Almere?'


Gommers vraagt om preventief fouilleren. Jorritsma: 'Dat kun je, met alle respect, de burgers van Almere niet aandoen.'


CDA-raadslid Henk Hasper, aan het begin van zijn spreektijd: 'Even een tegenwicht tegen het lawaai van de PVV'.


Vier jaar geleden kwam Geert Wilders de topsporthal in Almere binnenmarcheren, het partijlied Eye of the tiger hard uit de speakers: hier zou zijn opmars in de Nederlandse gemeenteraden beginnen. Van die ambitie is weinig over. Wilders doet lokaal alleen mee in Den Haag en Almere - meer kan hij er niet bij hebben. In Den Haag sprong de ene na de andere PVV'er uit de kruiwagen (één ervan, Arnoud van Doorn, bekeerde zich tot de islam). De partij had het op veel plekken moeilijk - afvalligen, geruzie, geknoei; hommeles in Limburg en in de Tweede Kamerfractie, een matige verkiezingsuitslag na de breuk met het gedoogkabinet, maar van Almere hoor je nooit iets.


Hoe gaat het eigenlijk met de PVV in Almere?


Prima, zeggen ze zelf. Ze worden opnieuw de grootste in de Stad van de Vrijheid, zoals ze Almere noemen in hun verkiezingscampagne. Daarvan zijn ze overtuigd. Ze denken alvast na over de wethouders die ze gaan leveren want daar is de PVV aan toe, zegt Toon van Dijk: meebesturen.


Van een wat onwennige nieuwkomer in de gemeenteraad, destijds geleid door de onzichtbare en schrikachtige officier van justitie Raymond de Roon, is het een zelfbewuste fractie geworden die zich niets aantrekt van de rest van de Almeerse politiek.


Café Arabica

Wij zijn er niet om mee te draaien in de politieke coterie, zegt Remco Gommers na afloop van de Politieke Markt: 'Wij zijn er voor de straat.'


De straat, de Vanillestraat in dit geval, heeft hij staande de vergadering meegenomen de Witte Kamer in: vijf insprekers en een hoop sympathisanten. Op de agenda staat de toekomst van Café Arabica, een Marokkaans theehuis dat al jaren overlast geeft in de Kruidenbuurt. De PVV wil het café sluiten. Dat kun je als raadslid uitleggen, zegt Gommers, 'maar je kunt het de mensen ook zelf laten zeggen'.


Als Jenny spreekt, een moeder van Caribische afkomst, is iedereen stil. 'Mijn kind is getroffen door dit tuig: hij is zwaar mishandeld door zeven jongens, zes Marokkanen en een donkere jongen.' Ze stopt even en huilt. 'Het zijn allemaal gasten van Café Arabica. We willen onze straat terug. Ik wil de PVV hartelijk bedanken dat jullie tijd en aandacht hebben besteed aan ons. Help ons uit deze hel!'


Na afloop zegt Gommers: 'De burgemeester is niet blij met ons, maar de burger wel.'


De Vanillestraat ligt in een woonwijk met bakstenen gezinshuizen, niet ver van het centrum. In het plantsoen is een winkelwagentje gekapseisd. Café Arabica is er verborgen achter een blinde deur, net als de ramen afgeplakt met plastic, maar binnen is het druk. Marokkaanse jongens spelen een dobbelspel, en eigenaar Abdou Adda maakt muntthee.


In het pand zat eerst een Nederlandse kroeg en vervolgens een Engelse pub. Adda nam Arabica een jaar geleden over. 'Het is een 'gewoon café', zegt hij, elke dag open van drie tot middernacht. En 'waar jongeren komen heb je overlast'. Hij zegt ook: 'Mensen voelen zich niet veilig, daar wil ik graag wat aan doen. Maar het gebeurt buiten, hier binnen gebeurt niets. Ik weet niet eens of het mijn klanten zijn die rotzooi trappen.'


Twee fractieleden van de PVV - Van Dijk en Gommers - bezochten de buurt. Het café zijn ze niet binnen geweest. 'Dat is wel een gemiste kans', zegt Adda. 'Ik denk graag met ze mee.' Maar pal aan de overkant is er niets dan lof voor de raadsleden. 'Drie jaar!', zegt Anita van de Sluis, 'drie jaar lang heeft niemand iets voor ons gedaan. Behalve de PVV. Ja, nu komen ineens ook andere politici, van de PvdA en van de ChristenUnie. Voor de verkiezingen natuurlijk. Dat hadden ze niet gedaan als de PVV het niet voor ons had opgenomen. Nee, daar trappen we niet in.'


Ja, ze gaan stemmen op de PVV in Almere, zeggen ze in de Vanillestraat. Niet alleen de blanke Almeerders, maar ook de Hindoestanen. Waarom? 'Omdat het de enige partij is die we vertrouwen.' 'Omdat ze opkomen voor de ondernemers.' 'Omdat hier in Almere allemaal Amsterdammers wonen die zijn gevlucht voor de buitenlanders, en nu zien dat ook Almere verbuitenlandst.'


Politiek talent

De missie-Vanillestraat is geslaagd, zegt Toon van Dijk. 'Die mensen stemden PvdA. En nu PVV.' De kwestie-Arabica is volgens hem illustratief voor de rol die de PVV speelt in de Almeerse politiek. 'Voorheen kwamen dit soort dingen niet aan de orde. Wij benoemen het. Omdat wij erover beginnen, denken andere partijen ook: dit kunnen we niet tolereren.'


Het is de ochtend na de Politieke Markt en Van Dijk zit ontspannen in de fractiekamer op het stadhuis. Grote posters van Geert Wilders en anti-islamstickers op de ruiten. Hij draagt een colbert, een spijkerbroek en sneakers, praat vrijuit - en dat is bijzonder. De meeste PVV-politici willen niets te maken hebben met de pers. Zijn voorganger Raymond de Roon was een geestachtige verschijning die nooit terugbelde, nooit op raadsvergaderingen verscheen en nooit iets zei.


Van Dijk denkt daar anders over. Hij is advocaat, groeide op in Overijssel (in een 'rechts ondernemers-VVD-nest') en kwam tien jaar geleden terecht in Almere. Hij heeft er zijn eigen huis gebouwd. Hij stuurde een e-mail aan Geert Wilders, of hij mee kon doen. Dat kon.


Hij zegt: 'Wij zijn geen marionetten van Wilders, zoals mensen denken. We hebben af en toe contact, maar hij zegt vooral: ga je gang. Wij nemen onze eigen beslissingen. We doen het hartstikke goed.'


Het politieke talent van Toon van Dijk is daarvan een van de redenen, zeggen mee- en tegenstanders. Het aantal PVV-politici in Nederland dat toegankelijk is, soepel omgaat met de pers en met collega's is op een paar handen te tellen. Eigenlijk, zeggen ze bij de andere fracties in Almere, is die Van Dijk 'best een aardige kerel' en ook nog een die 'zijn dossiers kent'. Ze zien hem als een rechtse VVD'er met een wat overdreven angst voor de islam.


De andere succesfactor ligt in de aard van Almere zelf. Geert Wilders heeft de stad niet voor niets uitgekozen voor zijn lokale project: een newtown met relatief weinig hoogopgeleiden. Het is de lage middenklasse die het hardst vreest om te vallen. Ook in de Vanillestraat zeggen ze: onze duur betaalde huizen zijn onverkoopbaar, met al die problemen voor de voordeur.


Aanvankelijk stonden de gevestigde partijen redelijk welwillend tegenover de PVV: Almere is gewend aan hevige verschuivingen in de politiek, en aan nieuwe partijen. Volkspartij Leefbaar Almere veroverde in 2002 als nieuwkomer ook meteen negen zetels. En precies dertig jaar geleden, in 1984, toen Almere een gemeente werd, kreeg de stad de eerste twee raadsleden van de toen zeer omstreden Centrumpartij.


Toch zeggen de meeste fracties in Almere nu ronduit dat ze 'helemaal klaar zijn' met de PVV. Het is een geïsoleerd clubje mensen, zeggen ze, dat 'hele bevolkingsgroepen wegzet', puur voor de bühne. De acht PVV-raadsleden doen niet mee aan de algemene maaltijd voorafgaand aan de Politieke Markt op donderdagavond, en vertonen zich niet op de borrel na afloop.


'Die borrels zijn geldverspilling', zegt Toon van Dijk. 'En wat een onzin dat wij een geïsoleerde fractie zijn. De raadsleden zie ik op de vergaderingen, onze achterban zoek ik wel op. Daar hoef ik niet voor te borrelen op kosten van de belastingbetaler.'


Frits Huis van Leefbaar Almere: 'Zijn vrouw is zowel fractieassistente als Statenlid in Flevoland. De familie Van Dijk heeft het riant. Raymond de Roon inde drie jaar raadsvergoeding maar kwam nooit opdagen. Raar dat de mensen niet zien hoeveel ze voor hen betalen.'


Moties

En dan is er de kritiek dat de partij de afgelopen jaren niets voor elkaar heeft gebokst, juist omdat ze zich zo afzijdig houdt. Van de tsunami aan moties die de PVV indiende (over 'stadscommando's', over halal eten op scholen, over wethouders die in Almere moeten wonen, 121 in totaal), werden er 89 verworpen. Van Dijk: 'Logisch, want niemand wil een motie steunen als die van de PVV komt. Zo flauw is het soms wel. Toch halen we meer moties binnen dan de SP, daar heeft niemand het over. Dankzij ons is er wel een subsidieregister gekomen. Dankzij ons is nu inzichtelijk welke snoepreisjes de burgemeester en wethouders maken. Wij keren ons tegen de verbrascultuur in Almere: er wordt voor veel belastinggeld gegeten en gedronken op de Politieke Markt, nieuwjaarsfeestjes, barbecues. Geen wonder dat we tegenwind krijgen.'


Hij laat het langs zijn schouders afglijden, net als de ergernis over het taalgebruik van de PVV. Om de term 'bloemetjestentoonstelling' die Van Dijk c.s. consequent voor de Floriade gebruiken, kunnen ze nog lachen. Maar bij 'de voortwoekerende islamisering in Almere' houden veel raadsleden het voor gezien. Het is 'vuilspuien op het randje van racisme', zegt bijvoorbeeld Frits Huis van Leefbaar Almere. En bovendien, waar gaat het over? Nog geen 6 procent van de Almeerse bevolking heeft een Marokkaanse of Turkse achtergrond, blijkt uit de 'Sociale Atlas' van de stad. Het aantal moskeeën is er op één hand te tellen, maar het PVV-verkiezingsprogramma beschrijft 'een van de snelst islamiserende steden van Nederland'.


Van Dijk: 'Ons taalgebruik staat dichter bij de realiteit dan dat van andere partijen.' En: 'Het gesis en gebrom van anderen is ons applaus. Wij zijn een volkspartij. De exponent van een volksbeweging. Wij zijn anders dan de PVV in de Tweede Kamer: wij zitten dichter op de mensen, wij proeven, voelen waar ze tegenaan lopen.'


Echte partij

Vier jaar geleden was het bal in Almere, toen de kandidatenlijst van de PVV er werd gepresenteerd. 'We gaan Nederland terugveroveren!', zei Geert Wilders. 'Mensen, hebben jullie gisteren Zembla gezien? Daar werden wij door de staatsomroep vergeleken met nazi's, Milosevic en etnische zuiveraars!'


Vier jaar later komt er geen journalist opdagen als in Almere de kandidatenlijst van de PVV er wordt gepresenteerd. Dat is, zegt Toon van Dijk, niet erg. 'Wij zijn een echte partij geworden. De andere partijen hebben dat nog niet goed door.'


Een week later maakt burgemeester Jorritsma bekend dat café Arabica op juridische gronden niet gesloten kan worden. Wel komen er opnieuw camera's, en zal eigenaar Adda het plakplastic van de ramen halen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden