ProfielAbdul-Mahdi

Stabiliteit Irak is in handen van premier Abdul-Mahdi, een krachteloze koorddanser

Adil Abdul-Mahdi, is nog premier van Irak tot er een opvolger is gevonden. Beeld Kay Nietfeld/dpa

De liquidatie van generaal Qassem ­Soleimani is slecht nieuws voor de Iraakse premier Abdul-Mahdi. Het vergroot de verdeeldheid in zijn land. Wat de deur openzet voor een terugkeer van IS.

Als de gevolgen van de liquidatie van generaal Qassem ­Soleimani bij iemand op zijn bord dreigen te belanden, is het wel Adil Abdul-Mahdi, de premier van Irak. Want nu de VS en Iran dreigend tegenover elkaar staan, zit Irak klem in het midden. En dat terwijl Mahdi al zo veel problemen heeft – en zo weinig slagkracht bezit om deze het hoofd te kunnen bieden.

Iets meer dan een jaar geleden, in oktober 2018, werd Mahdi nog juichend op het pluche gehesen. Niet omdat hij de gedroomde kandidaat was die Irak zou voortstuwen, maar omdat er na een jaar van steggelen en ruziën eindelijk iemand was gevonden die voor alle betrokkenen te verteren was.

De compromiskandidaat had op zich prima papieren. Adel Abdul-Mahdi werd 78 jaar geleden in Bagdad geboren in een gerespecteerde sjiitische familie die politiek actief was: zijn vader streed begin vorige eeuw tegen de Britten, en diende later als minister onder koning Faisal. Als kind speelde Mahdi nog met Ayad Allawi, die ook premier is geweest, en nu vicepremier is.

Mahdi sloot zich aan bij de Baath Partij toen dit nog een jongerenbeweging was. Hij zei later dat hij zich aangetrokken voelde tot de idealen van het Arabische nationalisme, en dat hij de partij in de jaren zestig weer verliet, toen deze aan de macht was gekomen en politieke tegenstanders gevangen zette of vermoordde. Hij belandde zelf ook in de gevangenis, en werd gemarteld. Folteraars trokken met tangen stukken vlees uit zijn dijen, zo vertelde hij.

Demonstranten dragen een pop die premier Mahdi moet voorstellen. Beeld AP

Vluchteling in Frankrijk

Eind jaren zestig vluchtte Mahdi uit Irak en kwam in Frankrijk terecht, waar hij politieke wetenschappen en economie studeerde. Hij werkte voor denktanks en voerde in ballingschap oppositie tegen Saddam Hoessein – eerst als communist en later als islamist.

Nadat de Amerikanen in 2003 Irak waren binnengevallen, en het regime van Saddam Hoessein omver hadden geworpen, keerde hij terug naar zijn moederland. Als lid van de interim-­regering die door de VS was ingesteld, diende Mahdi als minister van Financiën, en nadat er in 2005 voor het eerst parlementaire verkiezingen ­waren gehouden, werd hij vicepresident. In 2014 en 2015 was hij minister van Olie, een belangrijke post in het olierijke land.

In 2018 werd Mahdi naar voren geschoven voor de belangrijkste politieke positie van het land, waar de premier een sjiitische Arabier moet zijn, de parlementsvoorzitter een soennitische Arabier en de president (grotendeels een ceremoniële functie) een Koerd. Hij werd door iedereen omarmd: Mahdi was tandeloos genoeg om zonder al te veel gedoe toe te geven aan de eisen van de elite, die haar eigen politieke en economische macht wilde uitbreiden. Maar ook Iran en de Verenigde Staten waren tevreden, want Mahdi was ervaren, gerespecteerd en stond boven de strijdende partijen. 

Dreiging van IS

De vreugde was van korte duur, want een klein jaar later gingen mensen massaal de straat op. Ze waren het zat dat zij, ondanks de enorme opbrengsten van Iraakse olie, geen geld, geen werk en meestal ook geen elektriciteit of stromend water hadden. Toen Mahdi zwichtte voor de protesten en zijn aftreden aankondigde, steeg er gejuich op onder de demonstranten. Dat verstomde snel, omdat de betogers beseften dat er voorlopig toch niets zou veranderen. Er zou naar een nieuwe compromiskandidaat worden gezocht, en vermoedelijk zou dat weer heel lang gaan duren.

Totdat deze wordt gevonden, is het aan Mahdi om als een circusartiest op het koord te blijven balanceren, en ­iedereen (de boze burgers, de politieke partijen, de VS en Iran) tevreden te houden én te zorgen dat het land ondertussen niet weer ten prooi valt aan Islamitische Staat. Dat was al een onmogelijke act, zeker voor een premier die tandeloos wacht op een opvolger, en met de liquidatie van generaal Soleimani is het touwtje nog wiebeliger geworden.

Soleimani krijgt wat hij wilde 
Irak keert zich af van het Amerikaanse leger. Het Iraakse parlement stemde zondag voor het vertrek van alle Amerikaanse militairen, die ‘voorgoed’ het land moeten verlaten. Dat is precies waar Soleimani zich bij leven hard voor heeft ingezet.  

De wraak van Teheran kan via derden komen
Het regime in Teheran kan de dood van zijn nummer twee, Qassem Soleimani, niet onbeantwoord laten, maar tegelijkertijd is het regime niet gebaat bij verdere escalatie van het conflict met de VS. De oplossing: een wraakactie laten uitvoeren door een van Irans bondgenoten in de regio.

Trump heeft de meest overschatte generaal van Iran gedood
Qassem Soleimani wilde van zijn land een regionale grootmacht maken, maar hielp het in plaats daarvan juist naar de knoppen, zo betoogt New York Times-columnist Thomas Friedman.

Meer over de oplopende spanningen

Iran voorlopig niet in staat kernbom te produceren
Iran heeft aangekondigd zich niet meer te houden aan de kernwapendeal uit 2015. Toch heeft Iran geen drastische stappen aangekondigd, zegt kernwapenexpert Sico van der Meer van Instituut Clingendael. Voorlopig zal het land ook niet in staat zijn een kernbom te produceren.

De goede buur en de verre vriend van Irak zijn aartsvijanden
Irak leeft in een onmogelijke spagaat. Om dagelijks te kunnen overleven, heeft het een goede buur nodig: Iran. Om niet te worden overlopen, moet het vertrouwen op een verre vriend: Amerika. Maar wat doe je als die twee elkaars grootste vijanden zijn?

VVD en CDA: missie naar Perzische Golf gaat ondanks oplopende spanningen gewoon door
De oplopende spanningen in Irak en Iran leiden bij de grootste regeringspartijen VVD en CDA vooralsnog niet tot twijfels over het zenden van een Nederlands fregat naar de Perzische Golf. Ze staan onverminderd achter de aanstaande missie, ook nu de Nederlandse trainingsmissies in Irak voorlopig om veiligheidsredenen zijn stopgezet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden