Nieuws

Staatssecretaris zette Kamer op verkeerde been over nieuwe locatie marinierskazerne

Staatssecretaris Barbara Visser van Defensie heeft in het diepste geheim ruim anderhalf jaar actief gezocht naar een nieuwe locatie voor de marinierskazerne. Eerder dit jaar zei de VVD-bewindsvrouw dat zij de Tweede Kamer en Zeeuwse bestuurders slechts een half jaar in het ongewisse heeft gelaten over haar zoektocht naar alternatieve locaties voor de kazerne die nu nog in Doorn staat, maar eigenlijk naar Vlissingen zou gaan.

Staatssecretaris Barbara Visser van Defensie (VVD) ging in februari 2020 tijdens een Tweede Kamerdebat diep door het stof wegens het afblazen van de verhuizing van de marinierskazerne naar Zeeland. Beeld ANP

Dit blijkt uit ruim vijftig pagina’s vertrouwelijke Defensiestukken die in handen zijn van de Volkskrant. De Zeeuwse provincie en de gemeente Vlissingen hebben daarnaast tientallen documenten en WhatsAppberichten verstrekt nadat de Volkskrant een beroep had gedaan op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob).

De staatssecretaris ging eerder dit jaar al diep door het stof omdat zij zowel de Tweede Kamer als Zeeuwse bestuurders lange tijd niet heeft meegenomen in haar twijfels om de marinierskazerne naar Zeeland te verhuizen. Intussen investeerde Zeeland miljoenen euro’s om de aangewezen locatie bouwklaar te maken. Visser overleefde ternauwernood een motie van afkeuring in de Kamer. Ook binnen het kabinet maakte Visser zich impopulair omdat zij zowel VVD-premier Mark Rutte als vicepremier Hugo de Jonge (CDA) overviel toen zij half januari 2020 plots bekendmaakte dat de verhuizing naar Vlissingen niet doorgaat.

Uit geheime stukken blijkt nu dat Visser nog steeds niet eerlijk is geweest over het tijdstip waarop ze besloot om de mariniers niet naar Zeeland te verhuizen. In het Kamerdebat op 20 februari van dit jaar meldde Visser dat zij weliswaar in de zomer van 2018 begon te twijfelen, maar dat zij pas ‘in mei 2019 begon met het formele alternatievenonderzoek’. Daarnaast beweerde zij dat er pas in ‘het najaar van 2019 vanuit Rotterdam een gesprek op gang kwam over de vraag of Rotterdam een geschikte locatie zou zijn’.

Beide beweringen zijn onjuist. In werkelijkheid begint Defensie in de zomer van 2018 al actief en formeel met een zoektocht naar een alternatieve locatie. Zo stelt Visser op 6 juni 2018 de Gelderse oud-bewindsman Co Verdaas (PvdA) aan om te verkennen of het mogelijk is om de verhuizing naar Vlissingen af te blazen. Zijn eerste opdracht is om met Utrechtse bestuurders te bespreken of de kazerne misschien toch in Doorn kan blijven. Hij wordt gesteund door Visser en  CDA-minister Ank Bijleveld van Defensie, die op 1 oktober 2018 persoonlijk met het  Utrechtse provinciebestuur en de gemeente Utrechtse Heuvelrug praten over de opdracht van Verdaas. 

Topoverleg

Kort daarvoor, in september 2018, is ook Rotterdam als alternatieve locatie in beeld gekomen. Onder anderen de Commandant der Zeestrijdkrachten Rob Kramer wordt hierover op 9 september 2018 tijdens de Wereldhavendagen benaderd door burgemeester Ahmed Aboutaleb. Het idee valt in zulke goede aarde dat CDA-minister Bijleveld er in januari 2019 verder over spreekt met Aboutaleb. 

De lijnen zijn daarna kort. Op 29 januari 2019 staat al het eerste ‘topoverleg heroverweging’ gepland. Agendapunt: ‘Bezien welke alternatieven er zijn voor Zeeland (compensatie)’. Vice-admiraal Kramer wordt direct daarna op pad gestuurd om de Rotterdamse optie te onderzoeken en op 8 mei 2019 presenteert hij al een rapport aan Visser over maar liefst zeven Rotterdamse locaties waar de marinierskazerne naartoe kan.

Besodemieterd

Zeeuwse bestuurders worden intussen bewust in het ongewisse gelaten over het plan om de mariniers niet naar Vlissingen te verhuizen. Onder meer op 22 februari 2019 overlegt de staatssecretaris met Zeeuwse bestuurders die bezorgd zijn over rondgaande ‘geruchten over alternatieven’. Visser geeft tijdens dit gesprek aan de geruchten te kennen, maar vertelt er volgens de notulen van Defensie niet bij dat ze verkenners Co Verdaas en Rob Kramer al aan het werk heeft gezet. Deze tijdlijn ondersteunt de bewering van de woedende Zeeuwse commissaris van de koning, Han Polman, dat hij lange tijd is ‘besodemieterd’ en ‘bedrogen’ door Visser.

Dat beeld doemt ook op uit de steeds wanhopigere appjes die de Zeeuwse VVD-gedeputeerde Dick van der Velde begin 2020 stuurt naar zijn partijgenoot Visser. Op 14 januari: of hij wat meer duidelijkheid kan krijgen want het kost hem ‘steeds meer moeite om alle kikkers in de kar te houden’. Visser appt niet terug. Een noodkreet op 17 januari 2020, nadat hij ‘langs verschillende kanten’ heeft gehoord dat de kazerne naar Nieuw-Milligen zou gaan: ‘Best wat paniek hier. Ik ga ervan uit dat er niets aan de hand is?’

De berichten zijn extra pijnlijk nu uit geheime Defensie-documenten blijkt dat Visser een dag eerder, op 16 januari 2020, de Haagse coalitiepartijen wel al vertrouwelijk heeft geïnformeerd over het voorgenomen besluit om niet naar Vlissingen te gaan, maar naar het Gelderse Nieuw-Milligen. De Zeeuwse gedeputeerde krijgt van Visser een ontwijkend antwoord. ‘Ben niet gerustgesteld’, appt Van der Velde haar later op de dag. Daarop komt geen antwoord van Visser.

Compensatie

Inmiddels eist Zeeland ruim 50 miljoen euro schadevergoeding van het Rijk ter compensatie voor het afblazen van de verhuizing. Speciaal adviseur Bernard Wientjes komt later deze maand met een voorstel hoe Zeeland met dat geld economisch en sociaal versterkt kan worden. 

Vrijdagmiddag lekten plannen aan RTL Nieuws uit waarin zou staan dat Zeeland onder meer een extra beveiligde gevangenis en rechtbank krijgt. Wientjes wil ook nog dat er wordt gekeken naar betere intercity-verbindingen met Zeeland. Volgens premier Rutte is de deal nog niet rond.

Wederhoor Defensie:

Defensie laat in een reactie weten dat het departement erbij blijft dat Visser pas in mei 2019 begon met een formeel alternatievenonderzoek. Alles wat daarvoor gebeurde, was slechts ‘een verkenning’. 

‘De conclusie die de Volkskrant trekt is onjuist’, vindt Defensie daarom. ‘Staatssecretaris Barbara Visser heeft in het plenaire debat op 20 februari 2020 meerdere malen aangegeven dat zij al in het voorjaar van 2018 twijfels had over het proces. En dat zij andere opties, te weten Doorn en Rotterdam, als vestigingsplaats aan het verkennen was. Er is vanaf mei 2018 via verkennende gesprekken met de gemeente Utrechtse Heuvelrug gekeken of blijven in Doorn een optie was. Tevens is met Rotterdam verkend of daar locaties beschikbaar waren. Uiteindelijk heeft de staatssecretaris in mei 2019 in het kader van de zorgvuldigheid op basis van een afwegingskader de opdracht gegeven voor het formele alternatievenonderzoek.’

Tot slot laat Defensie weten dat de staatssecretaris zich eenmaal heeft versproken tijdens het Tweede Kamerdebat in februari. Toen zij zei dat er ‘in het najaar van 2019 vanuit Rotterdam een gesprek op gang kwam’, bedoelde zij ‘najaar 2018’

Tijdlijn verhuizing marinierskazerne:

10 april 2012: Minister Hillen besluit: marinierskazerne verhuist van Doorn naar Vlissingen

19 juni 2014: Minister Hennis ondertekent contract met Zeeland over kazerne

januari - maart 2018: Militaire vakbonden melden grote weerstand onder mariniers om te verhuizen

zomer 2018: Geheime verkenning verhuizing naar Utrecht

september 2018 tot april 2019: Geheime verkenning verhuizing naar Rotterdam

mei 2019 tot december 2019: Staatssecretaris Visser start formeel alternatievenonderzoek

februari 2020: Kabinet blaast verhuizing naar Vlissingen af en kiest voor Nieuw-Milligen

Zeeland over de rol van de staatssecretaris:
Zeeuwse bestuurders bijten op hun lip nu blijkt dat staatssecretaris Barbara Visser (VVD) hen al anderhalf jaar op het verkeerde been heeft gezet over de komst van de marinierskazerne naar Vlissingen. ‘Het belangrijkste is dat we nu compensatie krijgen.’

Wat voorafging aan de verhuizing van de marinierskazerne:


Barbara Visser overviel velen met haar besluit niet naar Zeeland te gaan: hoe de staatssecretaris blunderde met haar aankondiging 

De Zeeuwen zijn woedend: Rutte waagt zich in het hol van de leeuw , maar de Zeeuwen voelen zich evengoed bedonderd. ‘Belachelijk, zo ga je als regering niet met de bevolking om.’

Wat gaat er gebeuren nu verhuizing naar Vlissingen niet doorgaat? Het kabinet steggelt nog over compensatie

Hoe het zover kwam: Reconstructie van een lijdensweg 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden