AnalyseMenno Snel

Staatssecretaris Snel laat bij vertrek een onheilspellende boodschap na

Het vertrek van staatssecretaris van Financiën Menno Snel was in de Haagse logica onvermijdelijk, maar vooralsnog schieten de gedupeerden er weinig mee op. Ook het kabinet houdt kopzorgen: wie moet de ontspoorde Belastingdienst nu in het gareel krijgen?

Staatssecretaris Menno Snel van Financien tijdens de schorsing van het debat in de Tweede Kamer over het optreden van de Belastingdienst in de affaire rond kinderopvangtoeslagen. Beeld Freek van den Bergh

‘U voelt al een beetje waar ik naar toe ga’, zegt Menno Snel woensdag ergens halverwege zijn afscheidsspeech in de Tweede Kamer. Dat de staatssecretaris van Financiën op het punt staat af te treden, is dan allang duidelijk, maar zelden zal een gesneuvelde bewindspersoon nog met zo veel geestdrift hebben gesproken over de post die hij verlaat. 

Er moet nog zo veel gebeuren, herhaalt Snel keer op keer, alsof zijn handen jeuken om weer aan de slag te gaan. De invoering van ‘een rechtvaardiger en duurzamer belastingstelsel’, een CO2-belasting, de vliegtaks, het verder aanpakken van belastingontwijking. ‘Ik kan zo veel dossiers noemen waar ik met hart en ziel aan had kunnen doorwerken’, aldus Snel.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder vindt u de door Blendle ingesproken versie.

Gekwalificeerd

Het curieuze is dat een groot deel van de Kamer hem ook graag had zien doorwerken. Bij Frans Weekers, de staatssecretaris van Financiën die in 2014 sneuvelde op een andere toeslagenaffaire, overheerste vooral opluchting na zijn vertrek. De VVD'er oogde al langer overvraagd. De aftocht van Snel roept bovenal onzekerheid op. Waar haalt dit kabinet een kandidaat vandaan die het komende jaar beter gekwalificeerd is om de ontspoorde Belastingdienst op orde te krijgen? En wie wil zich daarvoor lenen?

Mede vanwege die moeilijk te beantwoorden vragen bleef Snel relatief lang overeind. Bewindspersonen hebben de laatste jaren om minder hun politieke verantwoordelijkheid genomen. Al in 2017 bleek uit een rapport van de Nationale Ombudsman hoeveel er veel misging bij de doorgeslagen jacht op vermeende fraudeurs met de kinderopvangtoeslag. In de zomer van dit jaar werd definitief duidelijk dat er sprake was van systematische misstanden bij de Belastingdienst.

Ongeldig

‘Onschuldige ouders zijn platgewalst door hun eigen overheid’, erkent Snel woensdag in de Tweede Kamer. Iets anders valt er moeilijk van te maken. Toeslagen werden zonder vorm van bewijs stopgezet en teruggevorderd, alleen maar omdat mensen klant waren bij een gastouderbureau waarover twijfels bestonden. De ‘fraudeurs’ moesten zelf aantonen dat ze onschuldig waren, maar de Belastingdienst werkte dat volop tegen. Bezwaren werden om het het minste of geringste ongeldig verklaard. In rechtszaken hield de Belastingdienst ontlastende bewijsstukken achter. Er loopt nog een onderzoek naar de vraag of het CAF (Combiteam Aanpak Facilitators) zich ook schuldig maakte aan etnisch profileren. Talloze mensen kwamen buiten hun schuld in financiële nood.

De hoop was dat Snel in staat zou zijn de almaar uitdijende affaire te beteugelen. De inhoudelijk sterke ex-ambtenaar en bankier werd lang gezien als ‘een deel van de oplossing’, maar deze week verloor hij uiteindelijk ook de steun van GroenLinks en de SGP. Voor Snel was dat de reden om de eer aan zichzelf te houden. ‘Ik ben trouw aan mezelf gebleven', luidt woensdag een van zijn slotzinnen. ‘Ik wilde niet een politicus zijn die op elke golf van politieke verontwaardiging of applaus meelift.’

Beerput

Misschien heeft Snel de golf van verontwaardiging bij de toeslagenaffaire daardoor te lang onderschat. Steeds weer bleken de CAF-misstanden, die onder zijn voorgangers waren ontstaan, groter dan hij had gemeld aan de Tweede Kamer. Het was niet Snel die de deksel van de beerput haalde, dat deden de onvermoeibare onderzoeksjournalisten van Trouw en RTL Nieuws. Het beeld dat de staatssecretaris zich liet ringeloren door de Belastingdienst werd vorige week weer bevestigd toen gedupeerde ouders ordners vol zwartgelakte documenten kregen opgestuurd. 

Toen Snel die beelden zag op sociale media, voelde hij naar eigen zeggen dat zijn einde nabij was. Hij had er op vertrouwd dat de Belastingdienst openheid van zaken zou geven aan de ouders, maar gecontroleerd had de bewindspersoon het niet. Voor een oppositiepartij als GroenLinks, die er lang op wees dat ook de Tweede Kamer verantwoordelijk is voor het bizarre toeslagenstelsel in Nederland, werd het daarna bijna onmogelijk om de  bewindspersoon nog langer te gedogen. Linkse medestanders als PvdA en SP hadden al veel eerder hun handen van hem afgetrokken.

Met alleen nog steun van de coalitie zou ieder volgend debat een martelgang worden voor Snel. ‘Er moet politiek ruimte zijn om fouten te maken', zegt de D66'er bij zijn laatste optreden in de Kamer. ‘Want iedereen weet dat er nog meer incidenten zullen komen bij de Belastingdienst.’

Doorgedraaide jacht

Zo laat Snel een onheilspellende boodschap na voor zijn opvolger. Het toeslagenstelsel is volgens de afzwaaiend staatssecretaris compleet vastgelopen, maar ‘het bedenken van een menselijker systeem zal niet makkelijk zijn’. Daarnaast benadrukt de D66'er dat de problemen bij de Belastingdienst – van ict tot de interne bedrijfscultuur – ‘veel hardnekkiger en complexer zullen blijken dan we nu denken en hopen’.  En ook van de doorgedraaide jacht op fraudeurs is nog maar een fractie bekend. ‘Dit is pas het begin. We gaan nog véél meer ouders krijgen die ook genoegdoening en erkenning willen voor het feit dat ze als fraudeur zijn behandeld.’

Snel kan niet meer op zoek naar oplossingen, hoe graag hij dat zelf ook zou willen. Een van de minst benijdenswaardige posities in Den Haag is nu vacant. Veel tijd om een opvolger te vinden, heeft het kabinet niet. Daarvoor zijn de problemen bij de Belastingdienst te acuut. 

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat er nog een onderzoek loopt naar of het fraudeteam dat de zogeheten CAF-zaken onderzocht zich schuldig zou maken aan etnisch profileren. Dat klopt niet. Onderwerp van dat onderzoek is de zogeheten CAF-eenheid zelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden