Staatssecretaris krijgt meer invloed

De functie van staatssecretaris wordt opgewaardeerd. De premier zal de 'stas' vaker aan de onderhandelingstafel moeten dulden. Want die wordt plaatsvervanger van de minister, in plaats van diens 'deerniswekkende' hulpje....

Van onze verslaggever

DEN HAAG

De vakbond van staatssecretarissen kan een succesje vieren. De leden kunnen na het aantreden van Paars II weer iets fierder door Den Haag lopen. Hun functie heeft namelijk meer inhoud gekregen.

Premier Kok kan, zoals hij zo graag wil, in de Trèveszaal van het Binnenhof met het overzichtelijke aantal van veertien ministers het land blijven regeren. Maar hij zal de staatssecretarissen als bijna volwaardig vervanger van hun baas iets vaker aan zijn tafel moeten dulden.

De onderhandelaars van het nieuwe kabinet hadden in hun eerste besprekingen besloten dat ze het ooit door Van Agt als 'deerniswekkend' omschreven ambt van staatssecretaris in belangrijke mate zouden opwaarderen. In het meest vérstrekkende voorstel zouden de staatssecretarissen ('stassen' in Haags jargon) zelfs met stemrecht mee aanzitten aan de regeringstafel.

Zover is het niet gekomen. De staatssecretaris is wel iets minder deerniswekkend geworden dan hij was. Een beetje meer de plaatsvervanger dan het hulpje van de minister. Dat was de functie van de staatssecretaris toen de eerste in 1947 aantrad.

In de loop der jaren werd het een erebaantje voor politieke vrienden die beloond moesten worden; staatssecretarissen werden als waakhonden ingezet om ministers van het andere kamp in de gaten te houden.

Ook fungeerde het ambt als springplank voor nieuw politiek talent, maar even zo vaak ook als voortijdig graf.

Er zijn proefschriften geschreven over de onduidelijke bevoegdheden van de staatssecretaris. En er is veel geschamperd over de vaak beklagenswaardige personen die het baantje kregen opgedrongen, ermee werden afgescheept of er een puinhoop van maakten.

Dat moest nu allemaal veranderen. 'Onderministers' zouden ze volgens de onderhandelaars van het nieuwe kabinet in de toekomst genoemd moeten worden. Dat zou hun functioneren in het buitenland vergemakkelijken. Daar kennen ze de onvertaalbare functie van staatssecretaris namelijk niet, wat voor veel misverstanden zorgt.

Maar ook in Nederland en op het eigen ministerie zou de staatssecretaris alleen al door zo'n naamsverandering aan aanzien winnen.

De eerstkomende zes jaar blijkt die naamsverandering echter onmogelijk, omdat daarvoor een grondwetswijziging noodzakelijk is.

Geen wetswijziging was nodig om de onderminister meer inhoud te geven door hem stemrecht in de ministerraad toe te kennen. Die zet zou de functie ook stevig opwaarderen.

Maar daartoe heeft Paars II niet besloten. Zo'n constructie zou alleen mogelijk zijn als de staatssecretaris en zijn baas de minister van dezelfde politieke kleur zijn, vinden Kok en zijn medeonderhandelaars. En daar is in ieder geval in dit kabinet geen sprake van.

Wel mag de staatssecretaris dus meepraten in de ministerraad als zijn directe baas afwezig is. Voorheen gebeurde dat vaak door de officiële plaatsvervangend minister, die niet zelden onkundig was van het beleidsterrein waarover hij moest spreken. En wat wellicht nog belangrijker is: de staatssecretaris mag de minister ook vervangen in de Tweede Kamer.

Door deze functie-opwaardering zullen gênante vertoningen zoals die enkele weken geleden nog voorkwamen, mogelijk tot het verleden behoren. Minister Sorgdrager van Justitie werd toen door de Kamer ter verantwoording geroepen. Ze was (heel toevallig) in het buitenland en werd vervangen door minister Dijkstal van Binnenlandse Zaken. Die, zo vertelde hij, kon de Kamer echter niets inhoudelijk vertellen, omdat hij het dossier waarover het ging niet beheerste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.