Staatssecretaris Blokhuis: ‘Het is onbestaanbaar dat mensen in geestelijke nood maanden op hulp moeten wachten’

Het terugdringen van de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg wordt het speerpunt van het beleid van staatssecretaris Paul Blokhuis. Verzekeraars en hulpverleners zijn gewaarschuwd.

‘Verzekeraars hebben een zorgplicht. Wie sneller geholpen wil worden, kan daarop een beroep doen.' Foto Aurélie Geurts

‘Mondiaal staat Nederland in de top met de geestelijke gezondheidszorg. Het is dan ook is onbestaanbaar dat iemand in geestelijke nood maanden op behandeling moet wachten. Onbestaanbaar als een behandelaar hem zo lang laat wachten omdat de patiënt bij hem is aangemeld en het dus ‘zijn’ patiënt is die  automatisch op ‘zijn’ wachtlijst komt.

‘Dat komt voor’, zegt Paul Blokhuis (ChristenUnie, 54). Hij is als staatssecretaris van Volksgezondheid verantwoordelijk voor onder meer alle geestelijke gezondheidszorg. Zijn ervaring als wethouder in Apeldoorn, waar hij onder meer de zorg bestierde, is een constante in zijn betoog.

Het terugdringen van de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg wordt het speerpunt van zijn beleid. Een jaar geleden beloofden alle organisaties in de ggz dat die wachtlijsten korter zouden worden. Maximaal vier weken na de aanmelding moet een eerste gesprek plaatsvinden. Uiterlijk tien weken daarna moet de behandeling beginnen. Het zijn termijnen die de ggz zelf rond de eeuwwisseling vastlegde. ‘Dan ben je dus drieënhalve maand verder voor iets gebeurt. Dat is echt heel lang. En let wel: het zijn maximumtermijnen. Maar zelfs die worden heel vaak niet gehaald’, zegt Blokhuis.

U hebt in de Tweede Kamer gezegd dat de maximumwachttijd korter moet dan de ggz-norm. Wat wordt de Blokhuis-norm?

‘Die heb ik niet. Het is vooral mijn frustratie dat de zelf afgesproken maximumwachttijden door de ggz niet gehaald worden. En al heel lang niet. In de ggz moet sneller worden doorverwezen naar collega’s als de wachttijd lang kan worden, zeker als die té lang dreigt te worden. Natuurlijk is het fijn om als behandelaar een ‘werkvoorraad’ te hebben, maar dat is bedrijfsmatig denken. Het gaat om de patiënt. Als iemand zo lang op behandeling moet wachten, kan het van kwaad tot erger gaan. Mensen raken in de schulden, verliezen hun baan, hun huwelijk loopt stuk. Als wethouder in Apeldoorn heb ik dat zien gebeuren.’

Hoe gaat u kortere wachttijden afdwingen?

‘Ik wil eerst weten waarom het niet lukt de afspraken van vorig jaar na te komen. Daarvoor ga ik met heel veel organisaties in de ggz in gesprek. Om te horen wat de praktische problemen zijn. Niet elk probleem is snel op te lossen. Er is sprake van tekorten aan gespecialiseerde mensen. Daarom is de opleidingscapaciteit al vergroot. Maar het duurt een paar jaar voordat dat effect sorteert met extra menskracht.

‘Geld kan het probleem ook niet zijn. Dit jaar hebben verzekeraars 109 miljoen euro extra besteed aan contracten in de ggz. Maar we weten niet waar het extra geld aan wordt uitgegeven. De wachtlijsten lijken er in ieder geval niet korter van geworden.

‘Daarom worden de toezichthouders op de zorg nu strenger. De Nederlandse Zorgautoriteit en de Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd gaan indringend toezien op het terugdringen van wachtlijsten.’

Kunnen de toezichthouders kortere wachtlijsten afdwingen?

‘Zorgverzekeraars hebben een zorgplicht. Als een patiënt niet tijdig geholpen kan worden door een zorgverlener die niet zelf verwijst naar een collega, moet de verzekeraar kijken of hij ergens anders terecht kan. De wachtlijsten zijn namelijk niet overal en continu even lang. Het is de bedoeling dat instellingen en vrijgevestigde hulpverleners zelf hun wachttijden publiceren. Wie aanklopt weet dan hoe lang het kan duren voordat de hulp op gang komt. Maar de verzekeraar kent de wachttijd ook en kan ook in actie komen, uit zichzelf of omdat de cliënt erom vraagt.

‘Als de verzekeraar bemiddelt voor een andere hulpverlener kan dat betekenen dat een patiënt wat verder moet reizen. De patiënt houdt natuurlijk het recht om op de wachtlijst te blijven staan bij een ggz-behandelaar van zijn voorkeur. Maar wie sneller geholpen wil worden, kan een beroep doen op de zorgplicht van de verzekeraar. Die moet hem dan doorverwijzen. Als een verzekeraar die zorgplicht niet nakomt, kan de zorgautoriteit een boete opleggen. Zover zijn we nog niet, maar het kan.

‘De Inspectie kan ook duwen om de wachtlijsten korter te maken. Als wethouder in Apeldoorn was ik verantwoordelijk voor Veilig Thuis, het meldpunt voor alles wat thuis mis kan gaan, van kindermishandeling tot huiselijk geweld. Ook daar gelden maximumwachttijden. Die wegen mee bij rapporten van de inspectie. Wee je gebeente als je een slecht rapport zou krijgen door de wachttijden. In Apeldoorn hebben we extra geld uitgetrokken om dat te voorkomen. Dat recept kan ook heel goed werken in de ggz: een slecht inspectierapport als de wachttijden te lang zijn.’

In 2012 sloot Edith Schippers als minister van VWS een akkoord met organisaties in de geestelijke gezondheidszorg, onder meer over het opdoeken van tienduizend bedden in ggz-instellingen, eenderde van het totaal. De mensen moeten langer thuis blijven wonen, de zorg moet ‘ambulant’ verleend. Vergroot dat niet de huidige problemen?

‘De ambulante geestelijke gezondheidszorg is nog niet goed van de grond gekomen. Dat is een taak van hulpverleners en zorgverzekeraars. Dat moet beter en daarover ga ik met hen in gesprek. Wat ik zelf wil regelen, is dat mensen met zware geestelijke problematiek sneller in een ggz-instelling kunnen worden opgenomen die onder de Wet langdurige zorg valt. Nu kan dat pas na drie jaar, terwijl soms veel eerder duidelijk is dat opname een betere oplossing is.’

Paul Blokhuis. Foto Aurélie Geurts

U wilt voor de zomer ook een akkoord sluiten met de organisaties in de ggz. Waar moet dat over gaan?

‘We hebben een gemeenschappelijk belang, mensen in kwetsbare posities helpen. Het akkoord moet over kwaliteit van zorg gaan, over beheerste kostenstijging, over de kwaliteit van de zorg, over kortere wachttijden voor geestelijke gezondheidszorg, over de ambulante zorg...’

Wat is het nou: hard toezicht of een akkoord ?

‘Beide. Hard toezicht op de afspraken die we hopelijk gaan maken. U snapt: ik moet nog even op eieren lopen.’

Het verdriet en de troost van Paul Blokhuis na de dood van zijn dochter

‘Wie het krijgt heeft pech, heel veel pech.’ Paul Blokhuis’ dochter Julia stierf eind februari plotseling aan een zeldzame ziekte, 18 jaar oud. ‘God heeft een groter plan dan wij kunnen doorgronden.’

Drie weken respijt nam Paul Blokhuis (54, ChristenUnie) nadat het noodlot zijn gezin had getroffen. Op 25 februari stierf plotseling zijn jongste dochter Julia. Ze werd 18 jaar oud. Het werpt een schaduw over de rest van zijn leven en over zijn start als staatssecretaris van Volksgezondheid.

‘Ik was net terug van een dienstreis naar het Caribisch gebied. Woensdag 21 februari kwam ik weer thuis. Julia was er ook. Zij had al een tijdje last van haar oog, was naar de oogarts geweest. Ze konden het niet goed duiden maar ze kreeg medicatie. Toen ik thuis kwam was er niets aan haar te merken, maar waarschijnlijk waren de oogklachten het begin van de ellende. De volgende ochtend ging ik om half zeven weer naar Den Haag. ’s Avonds zag ik Julia in het ziekenhuis.

‘Ze kreeg steeds meer last van uitvalverschijnselen. Eerst kon ze steeds minder met haar linkerhand, toen voelde ze haar linkerarm helemaal niet meer. Ze ging heel snel achteruit. De artsen kregen er geen greep op. Het gaat waarschijnlijk om een aandoening waarbij het immuunsysteem zich tegen het eigen lichaam keert. Het lichaam maakt als mitrailleurvuur bloedstolsels aan die organen en bloedvaten verstoppen. Het komt zelden voor, de herkomst is onduidelijk. Wie het krijgt, heeft pech, heel veel pech.

‘We zijn steeds bij Julia geweest, hebben gebeden en gezongen. Psalm 91, Bij God ben je veilig. Maar ze is niet beter geworden. Zondagavond is Julia gestorven.

‘Mijn tweelingbroer Fred heeft de dankdienst geleid. Een dankdienst, want we zijn zo dankbaar dat Julia 18 jaar bij ons heeft gewoond. Zij is ons millenniumkind. Ze is geboren op 1 januari 2000. Fred is predikant voor de Nederlands Gereformeerde Kerk, net zoals onze vader dat was. Dat klinkt voor buitenstaanders misschien zwaar, maar het is een vrolijke kerk. En het geloof geeft troost. Natuurlijk zijn we intens verdrietig, huilen we om de haverklap. En natuurlijk zijn we ook boos, niet zozeer op de artsen of op God, de boosheid is ongericht.

‘Maar mijn geloof heeft er geen knauw door gekregen. Ik heb zoveel vragen, maar leg me erbij neer dat ik geen antwoorden krijg. Dat heeft te maken met mijn Godsbeeld. Hij heeft een groter plan dan wij kunnen doorgronden. Wij geloven in Hem en vertrouwen op Hem. Julia is begraven. Jezus heeft op aarde geleefd als mens, is teruggegaan naar zijn Vader, en als Jezus terugkomt geloof ik dat mensen die gestorven zijn weer levend worden. Ook al zijn ze al lang vergaan. Daar houd ik me aan vast. Waar ze nu is, ik heb geen idee. Ik denk dat ze ligt te rusten. Iemand schreef me: de grote afwezige is de grote aanwezige. Geen van onze gezinsleden is zo aanwezig. Elke minuut denk ik aan haar.

‘Het mooie van de kerk is dat zoveel mensen om ons kwamen staan. Want het is ingewikkeld als je God eerst vraagt of ze beter mag worden en Hem later om troost vraagt. Meer dan de helft van het kabinet was aanwezig bij de begrafenis. Plus de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer. Dat was indrukwekkend. Ik heb mijn politieke werkomgeving wel vergeleken met een warm bad. Zo voelde het nu zeker.

‘Hugo de Jonge en Bruno Bruins, de ministers op VWS, zeggen steeds dat ze zaken kunnen overnemen om me uit de wind te houden. Dat waardeer ik enorm. Je kunt nu eenmaal niet voor halve dagen staatssecretaris zijn. Je bent er of je bent er niet. Maar ik wil niet over tien jaar zien dat ik in deze periode van rouw en verdriet in mijn werk ben gevlucht. Ik probeer de randen van de dag anders in te delen. ’s Ochtends wat later weg en ’s avonds wat eerder thuis. Want Julia was de enige van onze vier dochters die nog thuis woonde. Het nest is nu heel plots erg leeg.’

Lees meer over de GGZ

Ondanks de sombere verhalen geven de cijfers na de hervormingen in de ggz een positiever beeld dan verwacht. De overlast door thuiswoners valt mee, maar de kosten zijn niet gedaald.

Een tijdje geleden zou Richard, die stemmen hoort, waarschijnlijk op een wachtlijst terecht zijn gekomen. Dankzij dit ggz-wijkteam ontvangt hij nu sneller de zorg die hij nodig heeft. Is dit de oplossing voor 'de verwarde man'?

Psychiatrische patiënten belanden steeds minder vaak in de isoleercel. Een Brabantse ggz-instelling ontwikkelde een nieuwe methode voor cliënten in crisis: persoonlijke aandacht in plaats van eenzame opsluiting. Nooit meer in de hel van de isoleercel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.