Staatsman Pechtold en permanente aanvaller Wilders, verwikkeld in een circusact

Geert Wilders had zijn huiswerk gedaan. 'U bent de terror-oehoe van de Nederlandse politiek', beet hij Alexander Pechtold toe. Die had de aanval zien aankomen. 'Ja, en daar staat de wolf.'

null Beeld anp
Beeld anp

Touché, kun je dan zeggen. Zoals er meer momenten waren waarop punten konden worden uitgedeeld. Bijvoorbeeld toen Wilders zijn opponent met Chamberlain vergeleek, de Britse premier die dacht vrede in Europa te kopen middels een angstig verdrag met Hitler. De paar keer dat Pechtold zei dat Wilders een wegloper was die aan de zijlijn staat en maar wat roept, leek de teller ook te gaan lopen.

Een freefight op het scherpst (sic) van de snede. Zo had actualiteitenprogramma EenVandaag het debat tussen Wilders (PVV) en Pechtold (D66) aangekondigd. Een rumble in the jungle zou het worden, naar het roemruchte gevecht van Mohammed Ali met George Foreman in Kinshasa (1974). Net als toen was de typecasting veelbelovend: staatsman versus straatvechter.

Nabijheid van de macht

De heren hielden zich keurig aan die rollen. Pechtold de rust zelve, staatsman met haar op de tanden die met licht gekrulde mondhoeken de retoriek van zijn tegenstander aanhoorde; een man in de nabijheid van de macht. Wilders als de aanvaller in permanente staat van verontwaardiging, die met staccato zinnen naar een opening in die macht zocht: Soms prefab: 'Nederland is de pinautomaat van Europa.' Soms met scherpe uitvergroting: 'U wilt van heel Nederland een Schilderswijk maken.' Soms grotesk: 'U heeft karrevrachten analfabeten uit het Rifgebergte gehaald.'

Als de verwachtingen zo hoog gespannen zijn, kan het bijna alleen nog tegenvallen. Bloed vloeide er niet bij EenVandaag, ook niet in figuurlijke zin. In de Haagse arena zijn hun confrontaties soms grimmiger. Debatten in de politieke arena zijn minder voorgekookt.

Ali en Foreman wisten wat er op het spel stond: de wereldtitel. Bij deze tweestrijd was de inzet vaag. D66 en PVV zijn beiden oppositiepartijen, zij het de een meer dan de ander. Electorale overlap is er niet. De optimistische wereldburger die voor D66 kiest, zal er niet over piekeren naar de PVV over te stappen. Zoals de Wilders-aanhang, die vaak teleurgesteld is en zich bedreigd voelt, zich door Pechtold heel slecht begrepen voelt. De drang naar compromissen die de Nederlandse politiek typeert kon in dit debat geen enkele rol spelen.

Kernvraag

Vóór het debat was dat de kernvraag: wat bezielt deze politici met elkaar in debat te gaan? Waarom niet, zoals Diederik Samsom (PvdA) en Mark Rutte (VVD), gezegd: twee debatten is wel genoeg? Per slot treffen de partijleiders elkaar vanavond opnieuw. We hebben er zin in, zeiden Pechtold en Wilders tevoren. Maar politiek en plezier gaan zelden samen.

Voor Wilders is zo'n debat een buitenkans. Zijn campagnekas is klein, hij moet het hebben van optredens in de media; alle aandacht is meegenomen. Dat de PVV in de peilingen hoog staat, is betekenisloos als de PVV-stemmer woensdag thuisblijft. Pechtold is voor hem de ideale tegenstander om zich tegenover te profileren en zo zijn kiezerspotentieel op te warmen.

Voor Pechtold ligt dat anders. D66 kan zich een volwaardige campagne permitteren. Een debat met Wilders zou averechts kunnen uitpakken en ertoe bijdragen dat de PVV woensdag de grootste partij wordt. Misschien wilde hij zich simpelweg niet laten kennen. De man die hij op het Binnenhof zo graag attaqueert mocht ook op tv niet onweersproken blijven.

Wat dat aangaat waren die dierenvergelijkingen zo vreemd nog niet. Het debat had iets van een circusact, of een debatwedstrijd zo u wilt. Een voorspelling: bij de volgende verkiezingscampagne zal de kijker van stemknoppen worden voorzien, en bij elke confrontatie punten uitdelen. Nog weer wat later zal deze procedure de hele gang naar de stembus overbodig maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden