Staatsinrichting veelzeggend en fraai belicht

'Verlaat deze plek met een rein geweten', staat er op de poort van Staatsinrichting 3/13 UIP RT, de derde van de dertien vrouwenheropvoedingskampen van de Republiek Tadjikistan....

Meer dan de helft van de vrouwen heeft dat reine geweten al: zij hebben niks gedaan. Ze zijn onschuldig en zitten de straf uit voor hun man of zoon, 'want een moeder blijft toch een moeder'.

'Hoe kun je bepalen of iemand schuldig is?', vraagt de directrice zich af. 'Als iemand onschuldig is, komt die niet in de gevangenis terecht. ' Haar opvolger weet wel beter. 'Het komt voor dat vrouwen de schuld van hun man op zich nemen, omdat die belooft de rest van zijn leven voor haar en het gezin te zorgen. En als de vrouwen eenmaal gevangen zitten, bekommeren de mannen zich niet meer om hen.'

Het is het gevolg van de Tadzjiekse democratie, weet de directeur. De democratie geeft mensen rechten; iedereen kan zijn eigen leven inrichten, en dus ook beslissen om onschuldig de gevangenis in te gaan.

De straffen in de nieuwbakken democratie zijn niet mals. Voor het stelen van een ochtendjas staat een jaar, voor een brood twee en voor een koe drie jaar. Goela kreeg negen jaar, hoewel het haar eerste vergrijp was (haar man had gestolen, meer wil ze er niet over kwijt). De rechercheur had haar verteld dat ze een voorwaardelijke straf opgelegd zou krijgen omdat ze zwanger was. De procureur besliste anders. Nu zit ze met haar kindje in de gevangenis, en hoopt ze op gratie.

Regisseur Elsbeth Dijkstra (34), in 1992 afgestudeerd aan de Rietveld Academie, werd op het werkkamp attent gemaakt door de Tadzjiekse filmmaker Bachtiar Choedojnazarov, die in het adembenemend mooie Tadzjikistan Luna Papa opnam.

Met Maasje Ooms (camera), Maria kok (geluid) en een tolk verbleef Dijkstra ruim vier maanden in en rond de inrichting. Ze volgden de dagelijkse beslommeringen van de vrouwen, die werkten op het land en een sauna voor de leiding bouwden.

De vrouwen vergeten nooit dat de camera er is - en de leiding verliest de camera niet vaak uit het oog. 'Is het veilig?', wil een vrouw weten. 'Worden we afgeluisterd?' Als de directeur wordt geïnterviewd, legt een van de vrouwen geld op een tafeltje. 'Zagen jullie dat?', vraagt hij brutaal. 'Ze legt geld voor me neer.'

Staatsinrichting 3/13 UIP R.T. is een fraai portret van een corrupte samenleving, waarin expliciet commentaar ontbreekt. De beelden zijn veelzeggend genoeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden