PROFIEL

Staatshoofd van Wit-Rusland: jong geleerd is oud gedaan

Wit-Russen weten niet alleen wie volgend jaar hun president is, maar ook wie dat over een paar decennia zal zijn. Beiden heten Loekasjenko.

Vader en zoon met de Obama's ter gelegenheid van het jubileum van de VN, vorige maand.Beeld AFP

Als de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko op staatsbezoek gaat, neemt hij steevast zijn zoontje Kolja (Nikolai) mee. Het 11-jarige mannetje schudde de hand van de Chinese president Xi Jinping, ging op de foto met de Obama's en zat voor zijn land bij de Algemene Vergadering van de VN. Alsof Loekasjenko zijn volk alvast wil voorbereiden op zijn opvolger. Maar voorlopig volgt de Wit-Russische president nog zichzelf op.

Vijf ambtstermijnen heeft Loekasjenko al achter de rug, maar komende zondag wil hij bij de presidentsverkiezingen het mandaat krijgen voor een zesde ambtstermijn. Dat zal volgens Andrew Wilson, bij de European Council on Foreign Affairs expert op het gebied van Oekraïne en Wit-Rusland , geen probleem worden. 'Volgens een opiniepeiling steunt 56 procent van de Wit-Russen Loekasjenko, maar het is niet uitgesloten dat hij dankzij geknoei met de stemmen met 80 procent zal winnen, zoals vorige keer.'

In 2010 gingen aanhangers van de oppositie massaal de straat op uit woede over het geknoei met de stemmen, maar Loekasjenko liet de betogingen met harde hand neerslaan. Zes oppositiefiguren verdwenen achter de tralies. De laatste van hen, Mikola Statkevitsj, werd eind augustus op last van Loekasjenko vervroegd vrijgelaten. Een gebruikelijk gebaar van goede wil van Loekasjenko, zo vlak voor de verkiezingen.

Vader en zoon rooien aardappels op het presidentiële buitenverblijf bij Minsk, augustus dit jaar.Beeld Reuters
Vader en zoon Loekasjenko op bezoek bij de Venezolaanse president Chavez, 2012.Beeld Reuters

Bang voor onrust

Dit keer krijgt de Wit-Russische president, die sinds 1994 aan de macht is, concurrentie van drie tegenkandidaten. De enige echte oppositiekandidaat is Tatjana Korotkevitsj van de beweging 'Spreek de Waarheid'. Het is echter de vraag of zij veel stemmen zal halen, ook al omdat sommige oppositieleiders hun aanhangers hebben opgeroepen de verkiezingen te boycotten.

Wilson heeft de indruk dat de oppositie zich iets voorzichtiger opstelt sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne. Die speelt Loekasjenko in de kaart. 'Veel Wit-Russen zijn bang voor onrust en zien hem als een baken van rust en stabiliteit. Maar ook de traditionele oppositie is bang voor politieke onrust in Wit-Rusland omdat het gevaar levensgroot is dat Rusland ingrijpt.

Andersom is het Russische optreden in Oekraïne voor Loekasjenko aanleiding om de oppositie wat te paaien. De Wit-Russische president is bezorgd dat er van de toch al beperkte soevereiniteit van zijn land niets zal overblijven als Moskou zich opwerpt als beschermheer van alle Russen in de voormalige Sovjet-Unie.

Dus slaat hij een nationalistische toon aan. 'Wie denkt dat Wit-Rusland een deel is van wat zij de 'Russische wereld' noemen, vergist zich. Wit-Rusland is een modern en onafhankelijk land', verklaarde Loekasjenko. Op zijn aandringen nam het parlement een bepaling aan dat Wit-Rusland het opduiken van 'groene mannetjes', zoals de clandestiene Russische militairen op de Krim, als een 'daad van agressie' zou beschouwen.

Vader en zoon met Poetin tijdens een grote militaire oefening in Wit-Rusland, 2013.Beeld AFP

Afstand nemen

Om nog eens te demonstreren dat hij zich niet door het Kremlin laat koeioneren schoot Loekasjenko eerder deze week een plan van Moskou af om een Russische luchtmachtbasis in Wit-Rusland te vestigen.

'Het is heel opmerkelijk dat Loekasjenko gehoor heeft gegeven aan protesten daartegen. Dat laat zien dat zowel het regime als de oppositie bezorgd is over de onafhankelijkheid van Wit-Rusland', zegt Wilson. 'Die bezorgdheid is voor de oppositie een reden zich iets gematigder op te stellen: Loekasjenko is een dictator, maar hij is wel onze dictator.'

Nu de Wit-Russische president voorzichtig afstand neemt van Moskou, wil de EU de sancties verlichten die werden ingesteld na het brute neerslaan van de protesten bij de verkiezingen van 2010. Daarmee wil de EU hem ook belonen voor de bemiddelaarsrol die hij speelde in het conflict tussen de pro-Russische rebellen en Oekraïne.

Wilson vraagt zich af in hoeverre Loekasjenko in staat is zich los te maken van de grote buurman. Veel Wit-Russen voelen zich nauw verbonden met Rusland, maar bovendien is het land economisch sterk afhankelijk van Rusland.

Paus Benedictus XVI krijgt een kinderboek van Nikolai, de zoon van Alexander Lukasjenko.Beeld EPA

Beperkte bewegingsruimte

De Wit-Russische economie, die nog voor een belangrijk deel in staatshanden is, staat er slecht voor. Het IMF voorspelt voor 2015 een krimp van ruim 2 procent, maar mogelijk zal de daling zelfs op 4 procent uitkomen. 'Dat ondermijnt het sociale contract waarop Loekasjenko's bewind is gebaseerd: een Sovjetachtige economie met betrekkelijk hoge lonen en bijna volledige werkgelegenheid. Je ziet nu dat de werkloosheid voor het eerst oploopt.'

De neergang van de Wit-Russische economie is voor een belangrijk deel te wijten aan de economische problemen in Rusland, maar zonder de Russische subsidies zou het land er nog veel slechter voor staan. Geschat wordt dat de Russische subsidies, voornamelijk in de vorm van kortingen op de olie- en gasleveranties, ruim eentiende van het brute binnenlands product van Wit-Rusland bedragen.

Dat beperkt de bewegingsruimte van Loekasjenko. Maar er is een belangrijker reden dat de Wit-Russische president nooit te veel afstand zal nemen van president Poetin. Beiden hebben een talent om aan de macht te blijven.

Vader en zoon op bezoek in Peking, bij president Xi en diens echtgenote Peng, vorige maand.Beeld Tass
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden