REPORTAGE

Staatsgezag toont zich in Molenbeek

Nu alles fout is gegaan, vertoont het staatsgezag zich op straat. Mannen in het zwart, zwaarbewapend en met bivakmutsen op, sluipen door de straat, schreeuwen door een megafoon: kom naar buiten! Even verderop klauteren militairen over de daken.

Een afgezette straat in Molenbeek, België. Beeld Ton Koene
Een afgezette straat in Molenbeek, België.Beeld Ton Koene

We gaan Molenbeek 'opkuisen', heeft de Belgische minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon gezegd. In de Brusselse voorstad moet de orde hersteld, zal het terrorisme nu 'voor eens en altijd met wortel en tak' worden uitgeroeid. Maar waar was de overheid hier de afgelopen jaren?

'De overheid is hier nooit geweest,' zegt Aisha Toumi (63) uit Tunesië, sinds veertig jaar in België. Ze kijkt toe hoe gemaskerde speciale eenheden de wijk afgrendelen op zoek naar terroristen, een zich herhalend schouwspel in Molenbeek dezer dagen. 'Sinds de oorlog in Syrië heeft men er al helemaal geen grip meer op.'

Doorgangswijk
Molenbeek, op loopafstand van het centrum van Brussel, geldt als internationale doorgangswijk van terroristen. Na de aanslagen in Parijs zijn hier zeven aanhoudingen geweest - vijf mannen zijn weer op vrije voeten. De broers Abdeslam, betrokken bij de aanslagen in Parijs, één blies zich vrijdag op, de andere is voortvluchtig, komen hier vandaan.

In België wordt al jaren gewaarschuwd dat Molenbeek een broeinest is van islamitisch terrorisme. De vermoedelijke aanslagpleger op het Joods museum in Parijs verbleef hier ook een tijdje. In deze verpauperde straten zouden bovendien de mislukte aanslagen in Verviers en op een Thalys afgelopen zomer zijn beraamd.

Zoals de Belgische premier Charles Michel zei: 'Ik stel vast dat er bijna altijd een link is met Molenbeek.' Maar de Belgische autoriteiten, zeggen ze op straat, keerden de wijk al lang geleden de rug toe.

Klopjacht op Fransman

In Noord-Italië is maandagmiddag een klopjacht geopend op een 32-jarige Fransman die verdacht zou zijn van betrokkenheid bij de aanslag in Parijs. Volgens het Italiaanse persbureau ANSA zou de Franse gendarme de Italiaanse politie hebben gevraagd de dader op te sporen die rijdt in een zwarte Seat. In die auto zou hij met twee anderen zaterdagmiddag om half zeven ’s avonds de grens bij Ventimiglia zijn overgegaan. De zoektocht concentreert zich in de regio van Turijn.

De naam van de Fransman is nog niet officieel bekendgemaakt. Ook is onbekend welke betrokkenheid hij zou hebben. Tot nog toe is alleen de naam vrijgegeven van de Belg Salah Abdeslam. Hij zou tot nog toe de enige dader zijn die de aanslagen heeft overleefd de anderen bliezen zichzelf op. Hij werd zaterdagmiddag voor het laatst in het noorden van Frankrijk gezien, toen de politie zijn papieren controleerde, maar verzuimde hem aan te houden.

In Frankrijk zijn de afgelopen dagen tenminste 169 huiszoekingen verricht door het hele land. Bij invallen in onder meer Grenoble, Lille, Lyon, Roubaix en Straatsburg werden maandag 23 arrestaties verricht en nam de politie drugs en wapens in beslag, waaronder een raketwerper en een kalasjnikov.

Sociale huurwoningen

Kijk omhoog, zegt Chahrazad Bouzab, een dame met een beige hoofddoek - bijna geen enkele vrouw in Molenbeek is ongesluierd. Daar, die flat: troosteloze hoogbouw, klapperende ramen, spookachtig wapperende gordijnen. 'Wij kiezen hier niet voor, dat doet de overheid.'

De flat en alle betonbouw erom heen zijn namelijk sociale huurwoningen. Veel huizen hebben geen douche, soms zelfs ook geen toilet. 'Staat er een flat leeg, komen er nieuwe Marokkanen in. Waarom het zo werkt, weet ik niet, maar huizen hier worden niet toegewezen aan Belgen-Belgen.'

De staat in Molenbeek, dat is sinds enkele jaren het politiebureau aan het Gemeenteplein. Een imposant gebouw van natuursteen dat autoriteit uitstraalt. De straat ervoor is afgegrendeld om te dienen als parkeerplaats voor politievoertuigen.

Belgisch commentaar

Veel terreurdaden hebben een connectie met de Brusselse gemeente Molenbeek. 'Daar wordt de strijd gewonnen of verloren.' Twee Belgische commentaren.

Schuin tegenover deze vesting, in een gebouw met muren vol prikkeldraad, zit een middelbare school: het Koninklijk Atheneum Serge Kreuz. Het oogt als een complex zonder hoop.

'Terwijl de politie in een mooi gebouw zit, staat die school te verkrotten in een oude fabriek', observeert Eric Corijn, hoogleraar stadsstudies aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij deed onderzoek naar de jeugd in Molenbeek. 'Aan de zichtbaarheid van de overheid is gewerkt, maar in onderwijs is niet geïnvesteerd.'

Werkloosheid

Wie jong is in Molenbeek, groeit vaak op voor werkloosheid, blijkt uit een politiestudie uit 2013: 40 procent van de 25-jarigen hier heeft geen werk. De helft van de inwoners, zegt hoogleraar Corijn, leeft hier onder de armoedegrens, het is een 'diep sociaal probleem.'

'Ik ben werkloos en bijna al mijn vrienden ook', zegt de 22-jarige Ismail. Hij hangt rond bij de politieafzetting. Dit is zijn dag: om twaalf uur staat hij op en koopt hij sigaretten. 'Dan een joint, en dan pas ontbijt. Daarna ga ik de straat op. Ik draai de hele dag rond op straat in Molenbeek.'

Ismail lacht zijn kapotte tanden bloot. Hij wil dit even zeggen: sommige jongens worden hiervan religieus, maar over hem geen zorgen: 'Ik ken maar drie soera's uit de Koran.' Het gaat hem goed, alleen beslaat zijn strafblad wel twee pagina's: 'Kleine feiten om achter geld aan te gaan.'

Ismail graait in zijn zak. Kijk, een joint!

Een jongeman passeert een afgezette straat in Molenbeek. Beeld anp
Een jongeman passeert een afgezette straat in Molenbeek.Beeld anp

Drugs

De straten van Molenbeek stinken naar hasj. Drugs en radicale islam zijn hier een vreemdsoortige, maar niet onmogelijke cocktail.

Gesloten wegens drugs, meldt een plakkaat op de deur van café De Begijnen, dat volgens Belgische media toebehoort aan de broers Abdeslam, verdacht van de terreurdaden in Parijs uit naam van Islamitische Staat. Op 5 november, acht dagen voor de aanslagen, greep het gezag in: de burgemeester van Molenbeek besloot dat het café vijf maanden gesloten blijft.

Een bierreclame van Jupiler aan de gevel. En een poster op de muur voor een loterij op vrijdag 13 november - de dag van de aanslagen in Parijs. 'Luck is in the air.' De jongens die hier kwamen borrelen, zegt de 34-jarige uitbater van de buurtkruidenier ertegenover, 'waren verdwaald'.

Broederschap

Nu gaat de Belgische overheid het opkuisen. Dat betekent nog meer zwaarbewapende eenheden oftewel 'para's in de straten', vreest hoogleraar Corijn. Geen excuses, op geen enkele wijze, voor wat er in Parijs is gebeurd. 'Maar als je deze taal hoort en je bent een machojongen van 16, dan kan ik me voorstellen dat dit agressie oproept.'

Op straat in Molenbeek oogt het soms als een stad in het Midden-Oosten. Gezellig, vindt Abdel Karim, die hier al sinds begin jaren zeventig woont. 'Er is broederschap. Als moslim heb je in dit land een stempeltje, dus trek je naar elkaar toe. Van een Belg mag ik geen geld lenen, maar van een Algerijn kan dat wel.'

Het nieuwe politiebureau, die moderne vesting, tekent de verhoudingen in Molenbeek. Agenten op straat zie je hier nog maar zelden, tenzij ze een arrestatie doen. 'Sinds de jaren negentig is dat veranderd. Tegenwoordig rijdt de politie hier alleen nog keihard in hun auto's rond.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden