Achtergrond Staatsbezoek Erdogan

Staatsbezoek van president én voetbalfan Erdogan aan Berlijn in uiterst gespannen sfeer

Op de dag dat Duitsland Turkije versloeg in de strijd om de organisatie van het EK voetbal in 2024, kwam de Turkse President Erdogan in Duitsland aan voor zijn eerste officiële staatsbezoek met staatsbanket. Deze geste van Bondspresident Steinmeier stuit op veel onbegrip.

De Turkse president Erdogan en zijn vrouw Emine komen in Berlijn aan voor zijn eerste officiële staatsbezoek met staatsbanket. Beeld AP

Weinig staatshoofden houden zoveel van voetbal als de Turkse president Erdogan, die ooit de droom koesterde profvoetballer te worden. Dat lukte niet, maar hij trapte verdienstelijk genoeg om er een bijnaam aan over te houden: ‘Imam Beckenbauer’, een verwijzing naar zijn grote voorbeeld, de Beierse voetbalvedette Franz Beckenbauer.

Toeval of niet, het officiële staatsbezoek dat Erdogan deze week aan Duitsland brengt, begon op de dag dat de strijd om de organisatie van het EK voetbal in 2024 werd beslecht tussen Turkije en Duitsland. De Turken gingen ervan uit dat zij, na drie eerdere mislukte bids, nu eindelijk zouden winnen. Maar de stemgerechtigden bij de Europese voetbalbond UEFA kozen in grote meerderheid voor Duitsland. Erdogan nam zijn verlies voor de televisie in zijn Berlijnse hotel.

Angela Merkel krijgt een special EK24-shirt van twee voetbalbobo's Beeld Getty Images

Gemengde gevoelens

Het zou dus zomaar zo kunnen zijn dat de Turkse president vrijdag een wat ontstemde entree maakt bij het officiële staatsbanket dat de Duitse Bondspresident Steinmeier voor hem organiseert. In dat geval bevindt hij zich in goed gezelschap: ook veel Duitse gasten zullen aanschuiven met gemengde gevoelens.

Nooit eerder viel de man die sinds 2014 president van Turkije is (en daarvoor elf jaar premier) de eer van een officieel Duits staatsbanket ten deel. Er was ook weinig aanleiding voor. Zelden waren de Duits-Turkse betrekkingen zo slecht als in de afgelopen drie jaar.

Naast de EU-breed gedeelde zorgen over de mensenrechten en de persvrijheid in Turkije, liggen er veel bilaterale hoofdpijndossiers, zoals de nog altijd raadselachtige gevangenschap van de Welt-journalist Deniz Yücel. Yücel kwam eerder dit jaar voorlopig vrij, maar zijn proces loopt nog. Wel zitten nog zes andere, onbekende, Duitse staatsburgers nog zonder proces in Turkije gevangen. Ook doet de Turkse president pogingen om de miljoenen Turkse Duitsers met een dubbel paspoort politiek te beïnvloeden, via zijn beruchte ‘lange arm’ van culturele en religieuze clubs.

‘Geen goed signaal’

Om die redenen bedanken veel genodigde Duitse politici uit de oppositie voor het banket in het Berlijnse slot Bellevue. Christian Lindner, leider van de liberale FDP, vindt de officiële ontvangst ‘op dit moment geen goed signaal’. Ook de volksvertegenwoordigers van Turks-Duitse origine laten afweten, op één opvallende uitzondering na: Cem Özdemir, voormalig voorzitter van de Groenen en uitgesproken tegenstander van de Turkse regering. ‘Hij moet mij, die staat voor kritiek op zijn politiek en autoritaire regime, zien en onthouden’, zei Özdemir tegen de Berlijnse krant Tagesspiegel.

Ook Angela Merkel laat verstek gaan. Dat doet ze vaker bij gelegenheden van de Bondspresident. Dus als het al een statement is, hoogstens een kleintje. Bovendien ontmoet Merkel Erdogan zowel vrijdag als zaterdag voor gesprekken.

Vanwege het tumult dat de afgelopen weken rondom het bezoek ontstond, zag de Bondspresident Steinmeier zich genoodzaakt enige tekst en uitleg te geven over de reden waarom hij heeft besloten het Turkse staatshoofd juist nu te vereren met een officiële ontvangst. Hij lijkt het tijdperk van openlijk geruzie te willen beëindigen. ‘Maar het betekent geen normalisering van de betrekkingen’, benadrukte hij, ‘maar het zou het begin kunnen zijn.’

Maar dat de Duitse toeschietelijkheid grenzen kent, bleek toen vanuit de Turkse regering het idee werd geopperd dat Steinmeier en Erdogan gezamenlijk een townhall meeting konden houden waar ze in gesprek zouden gaan met Turks-Duitse burgers. Dat verzoek wezen de ambtenaren van de Bondspresident resoluut af.

Beeld AFP

Betere band 

President Erdogan lijkt sinds de voorlopige vrijlating van Deniz Yücel in februari aan te sturen op een betere band met Duitsland. Hoe dieper Turkije wegzakt in een economische crisis hoe vaker hij dit streven benadrukt. Duitsland is Turkijes grootste handelspartner.

Maar als het om voetbal gaat blijft Erdogan hard, niet alleen inzake het misgelopen EK van 2024, ook in de kwestie rondom de Duitse ex-international Mesut Özil, die vlak voor het WK voetbal met Erdogan op de foto ging en daarmee in Duitsland collectieve verontwaardiging en racistische opmerkingen oogstte.

Een voor Duitsland desastreus verlopen WK later, nam Özil verbitterd afscheid van de Mannschaft. Eerder deze week vloog bondscoach Joachim Löw naar Londen, om met de Arsenal-speler te praten. Özil weigerde. Erdogan toonde donderdag begrip: ‘Hij heeft het Duitse elftal niet voor niets verlaten.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.