Staatsbelang

IN Den Haag

De overheid wil alles van me weten, maar geeft zelf niks prijs.

Het Ministerie, gebeeldhouwd uit staatsbelang Foto Toine Heijmans

Bij het Ministerie van Veiligheid en Justitie zakt de moed me in de schoenen. Het is een hautaine februaritoren, gebeeldhouwd uit staatsbelang. De draaideuren zo krap dat er nog maar net een mens door past, de beveiliging optimaal, alsof ze er de schatkist bewaren. Er staan werkelijk kantelen op dat gebouw: een sprookjeskasteel.

Dus jij, arme ridder, komt iets halen? Dan volgen eerst vijf Onmogelijke Opdrachten - als je dat overleeft, krijg je misschien wat.

Ik wil niet veel. Ik wil weten wat er tien jaar geleden is gebeurd in de Antheunisstraat, waar twee terroristen zich hadden verschanst in een rijtjeshuis. Daartoe diende ik maanden geleden een verzoek in om informatie bij het Ministerie, de Politie en de Gemeente met een 'beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur', het zinnetje dat elke journalist in arren moede onder een snelknop heeft zitten. Nu mag ik het uit komen leggen tijdens drie hoorzittingen - een mooi moment om te ontdekken waarom de overheid zich zo met hand en tand verdedigt tegen journalisten die iets willen weten. En wie de mensen zijn, die dat klusje klaren.

In mijn tas de afwijzingen op mijn verzoek, en een stapel doorgehaalde documenten. Tientallen ambtenaren zijn dagelijks bezig met het onleesbaar maken van papieren, 'weglakken', noemen ze dat. Bij de Politie, vertelt de hoorambtenaar, hebben ze 'een aandeel in markeerstiften', zoveel wordt er weggelakt. Tipp-Ex werkt niet: dat droogt onregelmatig op en geeft vervelende verdikkingen. Het Ministerie heeft er een computerprogramma voor, maar dat kan de Politie niet betalen.

Het duurde lang voordat er een besluit kwam op mijn WOB-verzoek - het Ministerie, de Politie en de Gemeente moesten eerst coördineren, en vroegen daarna steeds om uitstel in de hoop dat ik het op zou geven. De Politie gaf niks. De Gemeente kwam met een paar lovende e-mails van burgers aan de toenmalige burgemeester. Het Ministerie kwam met documenten die secuur waren doorgehaald, net zebrapaden. Hier en daar een woordje dat ik kennelijk wel mag lezen: het woordje 'de' bijvoorbeeld, midden op een pagina - een mysterieuze sprookjesdaad.

Wat hun afwijzingen betreft: 'staatsveiligheid', 'operationele informatie' en 'privacy' zijn de steekwoorden die de ambtenaren onder de snelknop hebben zitten: de slotgrachten en ophaalbruggen die het Bestuur tegen de burger beschermt. De overheid moet alles van mij weten, met sleepnetten vist ze elke avond mijn staatsgeheimen op, maar zelf geeft ze liever niks prijs.

Foto Toine Heijmans
Foto Toine Heijmans

Geharnast door die gedachten betreed ik de hoorzittingen. Gelukkig is Marlies de Brouwer met me meegekomen, de WOB-deskundige van de Volkskrant - een eenzame verongelijkte ridder zou het onderspit delven. We krijgen koffie en aandacht -de hoorambtenaren blijken werkelijk vriendelijke mensen, al blijven ze hartstochtelijk van de tegenpartij.

De hoorambtenaar van de Politie, een juriste, vertelt dat álle documenten van de Politie geheim blijven omdat ze 'operationele informatie' bevatten. Want 'alles is tactiek'. Conclusie na een uurtje praten: 'u wilt het openbaar maken, wij willen dat niet'. Ze vertelt ook hoe de Politie wordt belegerd door WOB-verzoeken. Burgers willen alles hebben: niet alleen de flitsfoto van een bekeuring, maar ook de diploma's van de verbalisant. De term misbruik valt. Best lastig, misbruik. Maar ook een handig argument om vanalles geheim te houden. Ik kan met mijn DigiD mijn belastingaangiften bekijken- waarom kan dat niet met een verkeersboete, of met de overheidsdocumenten over de Antheunisstraat?

De hoorambtenaren op het Ministerie zijn met z'n drieën; de voorzitter belooft 'zo onbevangen mogelijk' op te treden. Hij kan zich ook 'voorstellen' dat het 'onbevredigend' is voor ons, al die weggelakte documenten. Toch is dat allemaal 'heel eerzaam' gedaan.

Ik vraag waarom het woordje 'de' is blijven staan, midden op die weggelakte pagina. Dat heeft het computerprogramma gedaan, denkt de hoorambtenaar. Het was leuker geweest als hij had gezegd: 'het was een geintje, goed hè.'

En waarom sturen ze pakken papier op, die allemaal onleesbaar zijn gemaakt? 'We willen', zegt de voorzitter, 'graag laten zien dat we er wel goed naar kijken.'

Dan staan we weer buiten, met lege handen weggetoverd, en kijken nog eens naar het kasteel. Het Ministerie, dat als het zo uitkomt weleens journalisten gijzelt die hun bronnen niet willen noemen.

Aardige mensen - maar ik zie nog steeds niet het verschil tussen staatsbelang en eigenbelang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.