Staat moet broeikasgasuitstoot van rechter sterk terugdringen

De rechtbank in Den Haag verplicht de Nederlandse staat om de uitstoot van broeikasgas veel meer te beperken dan de regering van plan is. Actiegroep Urgenda, die de rechtszaak had aangespannen, heeft die woensdag geheel onverwacht gewonnen.

Windmolens langs de A6 nabij Urk. Beeld anp

De uitspraak geldt als historisch. Nog nooit eerder heeft een rechter een nationale regering veroordeeld tot een scherper klimaatbeleid. In de Verenigde Staten zijn wel daar wel pogingen toe gedaan, maar die zijn mislukt. 'Het is uniek dat de rechter zo nadrukkelijk op de stoel van de politiek gaat zitten', zegt hoogleraar internationaal milieurecht Jonathan Verschuuren

De milieubeweging pleit al jaren voor meer en effectievere actie tegen klimaatverandering, die volgens de wetenschap nodig is om de opwarming van de aarde te beperken tot een veilig geachte twee graden Celsius. Met het klimaatbeleid van alle landen samen, wordt dat nu niet bereikt.

Het is inderdaad een 'zorgplicht van de staat' om burgers te beschermen tegen het grote gevaar dat klimaatverandering inhoudt, oordeelde de rechter woensdag. De Nederlandse overheid moet daarom in 2020 de uitstoot van broeikasgas met minstens 25 procent beperken, in plaats van de 17 procent die met het huidig beleid wordt bereikt.

Juristen waren sceptisch

Het was in april de grote vraag of je naar de rechter kunt stappen om de staat te dwingen een toekomstig, wereldwijd gevaar af te wenden. Juristen waren sceptisch, vandaag is gebleken dat het kan.

Belangen burgers bedreigd

Volgens de uitspraak mogen rechters deels op de stoel van de politici gaan zitten als de burger beschermd moet worden tegen onrechtmatig handelen van de overheid. In het geval van klimaatverandering, aldus de rechter, staat volgens de wetenschap vast dat de belangen van burgers bedreigd worden wanneer de overheid te weinig actie onderneemt.

Gezien de verstrekkende uitspraak zal de Staat waarschijnlijk hoger beroep aantekenen tegen het vonnis, dat daarmee weer op losse schroeven zou komen staan tot het oordeel van het Gerechtshof in hoger beroep. Het kabinet vergadert daar mogelijk vrijdag over. In de Tweede Kamer reageerde vooral de VVD afwijzend en geïrriteerd.

'Laten we ophouden met het verspillen van belastinggeld aan rechtszaken', zei VVD-Kamerlid Remco Dijkstra. Volgens hem is Nederland is al goed bezig op klimaatgebied en moet balans worden gevonden tussen welvaart en werkgelegenheid en een vermindering van uitstoot . Kamerlid Liesbeth van Tongeren van GroenLinks vindt het juist schandelijk dat de rechter de regering moet wijzen op haar zorgplicht. 'Het kabinet moet nu vol aan de bak.'

Elektrische auto bij een snellaadstation. Beeld anp

Reductie van 25 tot 40 procent broeikasgas

De rechtbank erkent dat, om de ernstigste gevolgen van klimaatopwarming te beperken, in 2020 eigenlijk een reductie nodig is van 25 tot 40 procent broeikasgas. Een 'bescheiden' eis van 25 procent zou daarom toewijsbaar zijn. Ook de kosten van zo'n maatregel zijn volgens de rechter ook wel te dragen.

De rechtbank weegt mee dat de Staat de wetenschappelijke rapporten over de noodzaak niet ontkent. De argumenten die worden aangevoerd om toch minder actie te ondernemen dan noodzakelijk, zijn volgens het vonnis niet overtuigend genoeg. Dat geldt ondermeer voor de vrees dat bedrijven uit Nederland zullen verdwijnen wanneer hier strengere maatregelen worden genomen dan elders.

Dat de Staat zelf geen medeveroorzaker is van klimaatverandering, vindt de rechter ook geen goed argument. 'De Staat heeft zorgplicht én de macht om invloed uit te oefenen op de hoeveelheid uitstoot.'

Reacties

Jan Vos, Tweede Kamerlid PvdA:
'De PvdA is het eens met de uitspraak van de rechter. Als we volgende generaties willen behoeden voor de desastreuze gevolgen van klimaatverandering dan moeten we niet alleen op lange maar ook op korte termijn meer doen. Niet voor niets hameren we op meer investeringen in duurzame energie. Dat betekent minder CO2 en het is bovendien goed voor onze economie. En zeker beter voor de leefwereld van onze kinderen.'

Liesbeth van Tongeren, Tweede Kamerlid GroenLinks:

'Dat de rechterlijke macht er aan te pas moet komen om de Staat op haar zorgplicht te wijzen is schandelijk. Het kabinet moet nu vol aan de bak. Ik ga er vanuit dat de regering dit nu, in aanloop naar de klimaattop in Parijs, met de grootste urgentie gaat aanpakken. Ook de rechter oordeelt dat tijd van pappen en nathouden en onderzoeken ver achter ons ligt.'

Stientje van Veldhoven, Tweede Kamerlid D66:
'Urgenda heeft een historische rechtszaak gewonnen. De rechter heeft gezegd dat het kabinet moet zorgen voor minder CO2-uitstoot. Helaas heeft dit kabinet meerdere keren zijn ambities verlaagd. Zo blijven we afhankelijk van onbetrouwbare regimes als Rusland en Saoedi-Arabië voor onze fossiele brandstoffen. D66 wil dat het kabinet nu start met het versterken en verlengen van het energieakkoord.'

Eric Smaling, Tweede Kamerlid SP:
'Unieke uitspraak van de rechter voor dapper Urgenda over het naleven van klimaatdoelen. Lef loont! Duurzaam leven is vanaf vandaag definitief geen modegril meer, maar de maat der dingen.'

Luid gejuich

De uitspraak woensdagochtend werd met luid gejuich begroet in de rechtbank. Actiegroep Urgenda procedeerde niet alleen namens zichzelf, maar ook namens 886 individuele burgers. Die waren volgens de rechter overigens niet ontvankelijk.

Vooraf werd veel gespeculeerd over de vraag of politieke besluiten over broeikasreductie in de rechtbank kunnen worden aangevochten. 'Kan een niet-gekozen rechter oordelen in een politieke kwestie?', vatte de rechtbankpresident het dilemma samen.

Het Nederlands recht kent volgens hem geen volledige scheiding van machten. Wetgevende, uitvoerende en rechtgevende macht elkaar altijd in evenwicht. Soms moet de onafhankelijke rechter oordelen over het handelen van de politiek, maar dat moet dan wel terughoudend gebeuren. 'Die terughoudendheid is in dit geval aanvullende reden om de verplichte reductie te beperken tot 25, in plaats van 40 procent'.

Profiel Urgenda

Urgenda ontstond op 21 juni 2007, tijdens een Midzomernachtfestival. Ideeën en strategie voor een urgente agenda over klimaatverandering, de 'Urgenda', werden gepubliceerd in de NRC en leidden tot duizenden reacties. Vanuit 'dit enthousiasme is de Stichting Urgenda opgericht, begin 2008', aldus de stichting op haar website.

Urgenda-directeur Marjan Minnesma probeert mensen te motiveren voor de strijd tegen klimaatverandering: 'We weten wat er moet gebeuren. Laten we samen aan de slag gaan en anderen meesleuren in ons onstuitbaar enthousiasme.' Bij Urgenda werken zo'n vijftien mensen in het kernteam 'en groter willen we niet worden', aldus de organisatie. 'Urgenda heeft een netwerk van regiospinners in het land en werkt als een netwerkorganisatie samen met veel partners en andere friskijkers en dwarsdenkers.'

Bij de organisatie werken mensen naast klimaatbeleid, onder meer aan duurzame mobiliteit, energieneutrale woningen, duurzaam voedsel, gebiedsontwikkeling en duurzame zorg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.