Vier vragen over Het conflict in Libië

Staat Libië na het mislukte overleg opnieuw aan de rand van een burgeroorlog?

Pogingen van Rusland en Turkije om de strijdende partijen in Libië te bewegen de wapens neer te leggen zijn mislukt. Krijgsheer Khalifa Haftar vertrok dinsdag uit Moskou zonder zijn handtekening te zetten onder een akkoord over een bestand met de regering van de Libische premier Fayez al-Serraj. Wat staat Libië nu te wachten?

De Libische krijgsheer Khalifa Haftar (midden) schudt de Russische minister van Defensie Sergej Sjojgoe (links) de hand bij de besprekingen in Moskou over een wapenstilstand tussen de troepen van Haftar en het leger van de internationaal erkende regering van premier Fayez al-Serraj in Tripoli. Haftar vertrok zonder zijn handtekening te zetten onder het akkoord. Beeld EPA

Waarom zijn de besprekingen in Moskou mislukt?

Het lijkt erop dat Haftar ervan overtuigd is dat zijn ‘Libische Nationale Leger’ (LNA) in een sterke positie staat om het conflict militair te beslissen. Zijn troepen hebben vorig jaar grote delen van het land onder de voet gelopen vanuit Benghazi, Haftars machtsbasis in het oosten van het land. Haftars troepen staan nu al maanden aan de poorten van Tripoli, maar zijn er tot nog toe niet in geslaagd de hoofdstad in te nemen. Nu zij vorige week de strategische havenstad Sirte in handen kregen, hoopt Haftar kennelijk dat het tij begint te keren.

Voor Rusland is het mislukken van de besprekingen volgens Libië-expert Jalel Harchaoui van Instituut Clingendael een ‘pijnlijke tegenvaller’. Moskou steunt Hafta al geruime tijd met heimelijke wapenleveranties. Haftar heeft bovendien sinds het afgelopen najaar versterking gekregen van honderden ervaren huurlingen van het Wagner-privéleger van Jevgeni Prigozjin, die nauwe banden heeft met president Poetin. Maar de Russische autoriteiten zijn er toch niet van overtuigd dat Haftars LNA sterk genoeg is om Tripoli in te nemen. Daarom dringen zij aan op een politieke oplossing, waarbij Haftar zijn spectaculaire terreinwinst kan verzilveren. Op die manier profiteert Moskou, dat belangstelling heeft voor contracten met de Libische olie-industrie, ook mee.

Breekt er nu een nieuwe ronde van de burgeroorlog in Libië uit?

Op Facebook kondigde het LNA dinsdag aan dat het ‘vastbesloten’ is de overwinning te behalen, maar de Duiste premier Merkel heeft Haftar en Serraj uitgenodigd voor een nieuwe bemiddelingspoging in Berlijn op 19 januari. Libië-expert Harchaoui vreest dat de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), de voornaamste sponsor van Haftar, na het falen van het overleg in Moskou zullen kiezen voor de militaire optie. Volgens Harchaoui hebben de VAE veel meer greep op Haftar dan de Russen. 

De Turkse president Erdogan zei dinsdag dat zijn land niet zal aarzelen ‘Haftar een lesje te leren’, als diens troepen het slotoffensief tegen Tripoli inzetten. Turkije begon eerder deze maand militairen naar Tripoli te sturen om de regering van premier Serraj bij te staan. Met de militaire inmenging in Libië wil Turkije de VAE, waarmee het op voet van vijandschap verkeert, laten zien dat het een macht is waarmee rekening moet worden gehouden in het Middellandse Zeegebied. Maar Harchaoui betwijfelt of Turkije wel klaar is voor een krachtmeting: voorlopig heeft het alleen militaire adviseurs en instructeurs in Libië. 

Tot een rechtstreekse botsing tussen de Turken en de Russen zal het volgens Harchaoui niet komen. ‘Beide partijen hebben daar geen enkel belang bij’, zegt hij. Erdogan zinspeelde onlangs ook juist op een deal met de Russen waarbij Turkije en Rusland hun zakelijke belangen in het land gezamenlijk veilig stellen.

Waar staat de Europese Unie in het conflict in Libië?   

Op papier staat de Europese Unie, inclusief Frankrijk, achter de regering van premier Serraj, maar in werkelijkheid zijn de EU-landen verdeeld over het conflict in Libië. In de praktijk steunt Frankrijk Haftar al geruime tijd, tot ergernis van Rome dat veel belang heeft bij de afspraken met Tripoli om migranten tegen te houden die naar Italië proberen over te steken. De Fransen zien Haftar juist als een cruciale bondgenoot in de strijd tegen de jihadistische groeperingen die in het zuiden van Libië opereren en vandaar uit de Sahel met extremistisch geweld infecteren. Hoewel Parijs daarover zwijgt, heeft het ook militairen in Libië die nauw samenwerken met Haftar. Dat bleek twee jaar geleden toen drie Franse commando's in het zuiden van Libië omkwamen bij een helikopterongeluk. 

Is het voor de Libiërs niet beter als Haftar heel Libië onder zijn controle brengt?

Het lijdt geen twijfel dat veel Libiërs na jaren van militair geweld sinds de val van dictator Moammar Kadhafi in 2011 snakken naar rust en stabiliteit. Maar Haftars aanhangers beginnen te twijfelen hoe machtig hij is, nu hij ondanks alle steun van de Arabische landen negen maanden lang niet in staat is geweest Tripoli in te nemen, constateert Harchaoui. Veel Libiërs zijn ook bang dat hij zich zal ontpoppen als een nieuwe Kadhafi gezien het autoritaire regime dat hij in Benghazi heeft gevestigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden