nieuws kippenboeren

Staat hoefde niet direct te waarschuwen voor fipronil

De voedsel- en warenautoriteit NVWA hoefde pluimveehouders niet te waarschuwen toen het de eerste berichten kreeg over het gebruik van fipronil in kippenstallen. De Staat hoeft de kippenboeren daarom geen schadevergoeding te betalen. Dit heeft de rechtbank in Den Haag bepaald.

Eieren worden op last van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) vernietigd bij een pluimveehouder. Beeld ANP

Het ging om een rechtszaak die 124 pluimveehouders en de lobbyorganisatie LTO Nederland tegen de NVWA aanspanden. Zij menen dat de overheid onrechtmatig heeft gehandeld door niet in actie te komen toen het eind 2016 de eerste signalen kreeg dat het verboden bestrijdingsmiddel fipronil in kippenstallen werd gebruikt tegen de besmettelijke ziekte bloedluis. Pas maanden na deze eerste signalen greep de NVWA in de zomer van 2017 in door bedrijven te sluiten, kippen te ruimen en eieren te vernietigen. 

Tijdens de zogenoemde fipronilcrisis in 2017 sloot NVWA 808 kippenstallen bij 363 pluimveebedrijven, omdat het verboden bestrijdingsmiddel fipronil in eieren was aangetroffen. Miljoenen eieren zijn vernietigd, tienduizenden kippen afgemaakt. Volgens de NVWA zijn inmiddels 780 stallen bij 327 bedrijven vrijgegeven, 13 stallen bij 6 bedrijven zijn nog ‘geblokkeerd’ en staan leeg. Zij mogen weer eieren produceren. De schade voor de sector wordt geschat op 75 miljoen euro.

De rechter omschrijft het probleem dat bloedluis voor pluimveehouders vormt zo: ‘Bloedluis is een mijt die het bloed uit kippen zuigt, wat kan leiden tot bloedarmoede, verminderde eiproductie en verhoogde vatbaarheid voor ziektes. De mijten nestelen zich vooral op de kippen zelf en in de kieren van stallen. In Nederland is ongeveer 94 procent van de leghennen besmet met bloedluis. Bloedluis is niet eenvoudig te bestrijden. Met de bestaande behandelmethoden is het nog niet gelukt om de mijten definitief uit stallen te verwijderen.’

Geen bewijs van vakbekwaamheid

Het bedrijf Chickfriend gebruikte het verboden middel fipronil bij de bestrijding van bloedluis en ging daarbij volgens de rechter als volgt te werk: ‘Zij gebruikten vernevelingsapparatuur waarmee het middel DEGA-16 in lege stallen werd gespoten. Aan DEGA-16 was fipronil toegevoegd. Het is in Nederland niet toegestaan om DEGA-16 of fipronil te gebruiken ter bestrijding van bloedluis in de pluimveesector.’ De uitbaters van het bedrijf ‘beschikten niet over een bewijs van vakbekwaamheid dat (...) nodig is voor het op professionele wijze bestrijden van ongedierte’. 

Najaar 2016 kreeg de NVWA daarover drie verschillende tips binnen. De pluimveehouders vinden dat de voedselwaakhond toen in actie had moeten komen en niet pas nadat de Belgische voedselwaakhond fipronil had aangetroffen in eieren uit Belgische stallen die door Chickfriend waren behandeld. 

De rechter verwerpt deze stelling. De rechter vindt dat ‘de primaire verantwoordelijkheid voor de voedselveiligheid ligt bij exploitanten van levensmiddelenbedrijven, waartoe de pluimveehouders in Nederland behoren’. Anders gezegd, de pluimveehouders hadden zelf moeten controleren welke middelen Chickfriend gebruikte.     

De boeren die de zaak hadden aangespannen en hun organisatie LTO zijn diep teleurgesteld over de uitspraak. LTO laat weten dat zij zich nog beraden op een eventueel hoger beroep. ‘Deze uitspraak is heel teleurstellend’,  aldus Eric Hubers, voorzitter Pluimveehouderij bij LTO Nederland. ‘De lat ligt erg hoog als je de staat voor falend toezicht aansprakelijk wilt stellen. We probeerden dat niet om ons eigen straatje schoon te vegen, maar omdat we moeten kunnen vertrouwen dat onze toezichthouder in actie komt als daar reden toe is. We gaan nu eerst het vonnis bestuderen, daarna bepalen we samen met de getroffen ondernemers of het zin heeft in beroep te gaan.’

Wondermiddel dat te mooi was om waar te zijn

‘Even voor de duidelijkheid’, zegt de baas van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit voordat hij een slok koffie neemt, ‘het is een illusie dat wij honderd procent voedselveiligheid kunnen garanderen. De NVWA kan niet alles doen. Het begint met de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven. Wij zijn slechts het sluitstuk.’

Paniek onder consumenten, miljoenen eieren vernietigd, honderden bedrijven op slot: de fipronilcrisis van 2017 bracht een hele sector in verlegenheid. Hoe kon het zo mis gaan? De belangrijkste conclusie van de onderzoekscommissie-Sorgdrager: alle betrokkenen reageerden niet, te laat of ongecoördineerd.

In juli 2017 kwam het nieuws naar buiten dat in Nederlandse eieren het verboden middel fipronil was gevonden. Al heel snel werd de link gelegd naar Chickfriend, een bestrijdingsbedrijfje uit Barneveld. Foute boel, dacht pluimveehouder Harold Maassen (52) uit het Gelderse Homoet meteen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden