Column

Staan nu ook Shell en Unilever in de uitverkoop?

Beeld de Volkskrant

In 1987 keerde de toenmalige verzekeraar Nationale-Nederlanden zich bij monde van de latere ING-topman Aad Jacobs publiekelijk tegen het vijandige overnamebod van Elsevier op uitgeverij Kluwer. Wat tot dan toe not done was - als institutioneel belegger naar buiten treden - durfde hij.

Op het NOS Journaal liet hij weten dat Nationale-Nederlanden haar aandelen Kluwer niet zou aanbieden aan Elsevier. Nationale-Nederlanden was niet gecharmeerd van vijandige overnames of van aandeelhouders die voor de korte termijn gingen. Omdat Nationale-Nederlanden de grootste belegger van het land was, gaf dat de doorslag.

Het was een laatste succes in het achterhoedegevecht. In 1987 bracht Olivier Stone zijn film Wall Street uit en werd Gordon Gekko een cultfiguur. Winst was geen vies woord meer in de jaren tachtig en ook korte termijnwinst niet. Beleggend Nederland was juist in de ban van optie - een door ex-minister Tjerk Westerterp gepropageerde belegging waarmee op korte termijn enorme winsten konden worden gemaakt. Onder druk van de Amsterdamse beurs werden bedrijven gedwongen de beschermingsconstructies tegen ongewenste overnames op te heffen.

Verzekeraar Nationale-Nederlanden stribbelde nog even tegen: 'Als de beurs zijn zin krijgt, staan er direct nog maar tien Nederlandse bedrijven daar genoteerd', zo zei de toenmalig hoofd beleggingen van de grootste Nederlandse verzekeraar. Maar de cultuurverandering was niet tegen te houden. Paars I en II lanceerden het volkskapitalisme. De factor kapitaal was overal aan de winnende hand. En de uitverkoop van Nederland begon. DAF, Grolsch, Fokker, Hoogovens, KLM, rederij Nedlloyd, Numico, V&D, Bijenkorf, Hema en Elsevier kwamen in buitenlandse handen, net als de kranten- en tijdschriftuitgevers en veel van de Nederlandse nutsvoorzieningen. Concerns als Philips en Akzo werden onder aandeelhoudersdruk ontmanteld.

Alleen Shell en Unilever waren nog een maatje te groot. Maar nu lijkt ook daarop de jacht geopend. Hoewel de winst van Shell de afgelopen jaren sterk onder druk staat door de dalende olieprijs, durft het concern uit angst voor de aandeelhouders de dividenduitkering niet te verlagen. Er is daardoor minder geld om te investeren, juist op een moment dat de lange termijn transformatie moet worden gemaakt van fossiele naar duurzame energie.

En nu voelt ook duurzaamheidskampioen Unilever de hete adem van de beleggers in zijn nek. Idealen zijn mooi, maar winst is mooier. Nederland is in de verdediging gedrongen. Jeroen Dijsselbloem, kopstuk van Paars III, kan roepen dat beschermingsconstructies moeten worden opgetrokken maar die zijn tegenwoordig van papier, niet meer van gewapend beton. Gelukkig durven de pensioenfondsen PMT en PME, samen met hun vermogensbeheerder MN de nek uit te steken.

In 1987 liep NN achter de muziek aan, nu loopt MN voor de muziek uit. Hopelijk niet te ver.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden