Staan er te veel Engelse leenwoorden in de krant?

De krant is geen beleidsnota, maar de spiegel van de samenleving

De ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.

We leven in ongemakkelijke tijden, meldde deze krant onlangs. Alwéér een nieuw tijdperk: 'The Awkward Age', zoals tijdschrift The New Yorker het in 2014 doopte. Deze krant schreef er twee weken geleden over in de V. Bij sommige lezers vielen het stuk, en vooral de bijbehorende cover (pardon: omslag), waarop groot het woord 'Awkward!' stond, verkeerd. Een zoveelste illustratie van de verfoeide verengelsing van de Nederlandse taal, aldus enkele lezers. Het oprukkende Engels en het gebruik van anglicismen in de krant zijn de spreekwoordelijke dode poes van columnisten. Iedere ombudsman heeft zich er al over uitgelaten. Nu is er weer een aanleiding.

'Kjelds lach en Halbes traan somden de dag mooi op', kopte de krant vorige week. 'To sum up a day', bromde een lezer aan het loket van de ombudsman. Een andere lezer struikelde over deze zin in de necrologie van de Amerikaanse dominee Billy Graham: 'Een vocaal aanhanger van de burgerrechtenbeweging werd hij echter niet - iets wat hij achteraf betreurde.' Vocaal? Zong hij bij leven in een gospelkoor? De auteur van het stuk geeft toe dat hij had geleund op teksten van Amerikaanse persbureaus en websites. In het Engels heeft 'vocal' onder meer de betekenis van 'uitgesproken'. Een onvervalst anglicisme dus.

'Probeer anglicismen te vermijden door zinsneden niet woord voor woord te vertalen', gebiedt het Stijlboek van de Volkskrant. En: 'Zoek ook voor een vaste uitdrukking eerst een Nederlands equivalent.'

Klare taal. Voor 'it's not rocket science' heeft het Nederlands het fraaie 'het is geen hogere wiskunde'. En dus niet: 'het is geen raketwetenschap', wat enige tijd geleden nog in de krant stond. Tot zover de theorie. De praktijk blijkt weer eens weerbarstig.

Er zijn onvermoeibare lezers die meer keren per week de krant wijzen op onnodig Engelse termen in de krant. 'Parelmeisje krijgt full-body scan' - waarom niet 'Parelmeisje wordt doorgelicht'? Waarom niet 'hekje' voor 'hashtag'? 'Botsing' in plaats van 'clash'. 'Webwinkelomzet' in plaats van 'onlineretailomzet'. Zijn 'off-label medicijnen' niet gewoon 'merkloos'? In een artikel was sprake van 'een zelfmoordpoging als enige ticket uit de koude blubber'. Waarom niet 'uitweg'?

Vaak hebben die lezers een punt. Haastigheid en onachtzaamheid zijn vaak het enige excuus, meer aandacht en een alertere eindredactie kunnen veel onnodig Engels voorkomen.

Al te rigide moet een krant ook niet zijn. Een krant heeft misschien een voorbeeldfunctie, maar moet zich tegelijk ook niet buiten de alledaagse werkelijkheid plaatsen waarvan het medium juist verslag doet. De krant is geen beleidsnota, maar de spiegel van de samenleving. Daar verandert taal.

Daar hoeft de krant niet blind in mee te gaan: de 'associate fellow' van een 'University' of 'Centre' mag op de opiniepagina best worden aangeduid met 'medewerker' of 'verbonden aan'. Het verdoezelende effect van een (Pardon my French:) 'bullshitbaan' zadelt de lezer alleen maar op met vragen.

Laat de voorbeeldfunctie schuilen in (grammaticaal) correcte en vooral creatieve taal, waarin mooi Nederlands de voorkeur verdient boven onnodig Engels. Gelukkig gaan er ook dingen goed, zelfs volgens de critici. Onlangs sprak de krant over 'romkom', in plaats van 'romcom'. In één lettertje schuilt een wereld van verschil. Lof was er ook voor de redacteur die de termen 'Soft Power Nations' en 'Hard Power Nations' wist te vertalen tot 'knuffel- en knuppelstaten'.

Maar stellen dat Engels altijd onnodig is, is te streng. Sommige Engelse (je hoort nooit klagen over Franse of Duitse leenwoorden) uitdrukkingen zijn prettig kernachtig. Soms weerspiegelen vreemde termen een cultuur, bijvoorbeeld van jongeren ('Awkward!'), of (pop)muzikanten. Er bestaat ook een verschil tussen de krant en de spreker. In interviews - pardon: vraaggesprekken - zou het vertalen van 'fuck' in citaten niet alleen hypercorrect zijn, het woordgebruik kan iemand tekenen.

Bovendien: niet alles valt te vertalen. Liever niet zelfs. De actievoerder die 'fuck de koning!' riep, bedoelt wat anders dan de letterlijke vertaling.

Kortom: shit happens. Maar niet elke poep hoeft in de krant te gebeuren.


Post van een lezer

Had de krant 'gelijk getint' moeten weigeren?

Pier Ebbinge was weer op zoek - naar een nieuwe partner voor een 'groot mens en grote ondernemer'. Die moest in een advertentie vorige week 'gelijk getint' zijn. Wat staat daar? Gekleurde dames hoeven niet te reageren? Pal daarna: 'Normen die deugen'. Wat te denken van de normen van de Volkskrant die zo'n advertentie accepteert?

Evert Schoorl, Amsterdam

De advertenties van Pier Ebbinge Relationship geven vaak aanleiding tot vrolijkheid. De verlangde 'gelijke tint' van de adverteerder hoeft echter niet per se negatief te worden uitgelegd. Er kan ook iets bedoeld worden als 'gelijkgestemd', op geestelijk niveau. De wollige tekst laat de 'tint' van het 'groot mens' zelf overigens in het midden. De 'normen die deugen' vormen een holle frase: iederéén vindt doorgaans eigen normen deugen. Hoe discutabel ook: geen reden te grijpen naar het zware middel de advertentie te weigeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.