Staalslakken en paalhula's keren het wassende water

Twee weken geleden namen enkele duikers alvast een voorschotje op de traditionele Nieuwjaarsduik. Bij de Zeelandbrug over de Oosterschelde namen zij een duiktrap langs een recent versterkte dijk bij Zierikzee in gebruik. Bovenop de staalslakken die ter grootte van aardappels als een gladde deken tegen een geërodeerd dijklichaam werden gestort, is in 2010 een spectaculair onderwaterlandschap aangelegd met twintig duizend ton breuksteen. De harde kalksteen varieert van blokjes van het kaliber van een pompoen tot rotsblokken van duizend kilogram.


'Waar op de staalslakken zich vooral holtedieren als de zakpijp vestigen, ontstaat hier binnen de kortste keren een gevarieerde habitat met onder meer zeepaardjes, sepia's (pijlinktvis) en zeldzame vissen als snotolven die beschutting zoeken in de ruimte tussen de breuksteen', zegt Mindert de Vries. De onderzoeker van Deltares, tevens lector eco-engineering aan Hogeschool Zeeland, is betrokken bij tal van proeven waar Rijkswaterstaat, waterschappen, provincies, adviesbureaus, verenigd in het Ecoshape-consortium proberen kustverdediging te combineren met natuurontwikkeling en recreatie. Eco-engineering of bouwen met de natuur heet de trend.


In 2011 zal deze vorm van kustverdediging en rivierveiligheid definitief doorbreken, verwacht De Vries. 'De natuurlijke, zachte civiele techniek wint terrein. Multifunctioneel bouwen aan veiligheid wordt gemeengoed. Het is goed voor de natuur, goed voor de veiligheid en goed voor de staatskas', zegt de Vries, die er ook een exportproduct in ziet. 'Ook delta's hebben immers baat bij kosteneffectieve kustverdediging met combinatie van functies.'


Een groot voorvechter van dit bouwen met de natuur is Ronald Waterman. De man wiens naam onlosmakelijk is verbonden met het plan uit 1980 om Nederland zeewaarts met natuurlijke processen uit te breiden. Voldoende aanvoer en natuurlijk transport van zand leidt tot een dynamische maar stabiele kust, aldus Waterman. De visionair voorzag al in de jaren zeventig een grote rol voor duinen en stranden om Nederland meer weerbaar te maken tegen de zee. Waterman promoveerde eind december, 76 jaar intussen, aan de TU Delft, als voorteken voor 2011 als jaar van de zachte kustverdediging.


Want in 2011 start ook het project 'Zandmotor', dat via een natuurlijke afslag van een op te spuiten zandeiland bij Hoek van Holland de kust tot aan Scheveningen versterkt. Het zorgt tegelijk voor natuurontwikkeling, voor surf- en zeilspektakel en voor extensieve recreatie.


Vaststaat voorts dat de renovatie van de Grand Old Lady van de Nederlandse waterbouw, de Afsluitdijk, een natuurvriendelijker karakter krijgt - welke variant het ook wordt. Er zal bovendien veel aandacht zijn voor energiewinning door benutting van het potentiaalverschil tussen zout Waddenwater en zoet IJsselmeerwater.


Langs het Markermeer is het aannemelijk dat de veertig kilometer lange dijk tussen Amsterdam en Enkhuizen op geschikte plekken wordt verbreed met een zachte zogeheten oeverdijk. 'Die bestaat vooral uit zand en klei opgebaggerd uit het Markermeer, dat daardoor dieper en helderder wordt', zegt De Vries. 'En de kosten zijn lager dan traditionele dijkversterking terwijl de oeverdijk tevens bijdraagt aan de natuurwaarde van het Markermeer.'


En dat is nog niet alles. In de Nieuwe Merwede bij Werkendam wordt vanaf 2011 over een tracé van twee kilometer een golfremmend wilgenbos aangelegd dat als een soort waterkerend landschap gaat fungeren. En in de Oosterschelde is bij de plaat van Viane een honderden meters grote oestermatras aangelegd. 'Oesterschelpen worden in de vorm van schanskorven bij elkaar gebonden. Er groeien vanzelf nieuwe oesters op. Er ontstaat kortom een levend rif dat golfslag opvangt en zand verzamelt zodat de achterliggende dijk wordt beschut.'


Enthousiast verhaalt De Vries van zogeheten hula's die om havenpalen en pieren worden geschoven. Het zijn uit touw geknoopte rokjes die dienen als substraat voor mossels, sponzen, anemonen, kreeftjes en vele soorten van wieren. 'Naast deze paalhula's hebben we hangende hula's voor onder pieren.' De wapperende, deinende dingen dempen en passant de golven in de havens, zo blijkt uit proeven. In IJmuiden wordt geëxperimenteerd met onder andere zwavelbetonblokken, een afvalproduct uit raffinaderijen. Op de Tweede Maasvlakte worden oude betonblokken van een in onbruik geraakte dam opnieuw gebruikt. 'Zulk materiaal is verweerd, ruw en bevat scheuren en holtes, kostelijk voor waterleven.'


Behalve op de lagere kosten wijst De Vries op het tijdsvoordeel. 'We weten niet precies wat er de komende vijftig tot honderd jaar aan klimaatverandering en zeespiegelstijging op ons af komt. Om te voorkomen dat we de zaak tegen torenhoge kosten nu al overdimensioneren, kopen we met de flexibele zachte oplossingen ook tijd om kosteneffectief in te spelen op wat ons te wachten staat.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden