Analyse

Staal koopt procedure af en ontloopt rechter

Hij betaalt uit eigen zak 1 miljoen aan Vestia om verdere aansprakelijkheid voor het derivatendebacle af te kopen. Corporatiebestuurder Erik Staal kan nu stil gaan leven.

Staal voor de parlementaire enquêtecommissie woningbouwcorporaties, juni 2014. Beeld Raymond Rutting

'Je maakt er een puinhoop van, bezorgt je tent 2 miljard schade, je krijgt 3,5 miljoen mee, geeft daarvan 1 miljoen terug en je bent klaar?' Zo vatte een Twitteraar woensdagochtend zijn ongenoegen samen over de schikking die oud-bestuurder Erik Staal van de Rotterdamse woningcorporatie Vestia woensdag trof met zijn oud-werkgever. PvdA-Kamerlid John Kerstens antwoordde direct dat ook hij de schikking 'krankzinnig' vindt: 'Kamervragen zijn onderweg.'

Vestia ging in 2012 bijna failliet aan een wilde speculatie met rentederivaten door een frauderende kasbeheerder. Uiteindelijk kostte de speculatie de corporatie twee miljard euro.

Naast de kasbeheerder, zijn handlanger, accountants en bankiers stelde het nieuwe bestuur van Vestia ook oud-bestuurder Erik Staal aansprakelijk voor het debacle. Net als zes oud-commissarissen. Als zij hun werk beter hadden gedaan, was het nooit zo uit de hand gelopen, vindt Vestia.

Geen schuld

Staal cum suis erkennen nadrukkelijk geen schuld voor het derivatendebacle. Om de procedure te beëindigen, kopen ze verdere aansprakelijkheid nu af voor 4,8 miljoen euro. Erik Staal betaalt daarvan 1 miljoen euro uit eigen zak. De commissarissen moeten samen 50 duizend euro overmaken, een beperkt bedrag, vindt hun advocaat, 'dat ongeveer overeenkomt met wat zij gezamenlijk als één jaarbezoldiging kregen voor het uitvoeren van hun toezichtstaken'. De overige 3,75 miljoen euro komt uit de bestuursaansprakelijkheidsverzekering van Vestia.

Het is voor zover bekend nog niet eerder voorgekomen dat na schandalen in de semipublieke sector met bestuurders schikkingen werden getroffen waarbij oud-bestuurders en toezichthouders uit eigen zak schadevergoeding moesten betalen. Doorgaans werd een vergoeding afgemaakt op de hoogte van de polis.

In het bedrijfsleven is Ahold het bekendste voorbeeld. In 2007 betaalde oud-topman Cees van der Hoeven 5 miljoen euro aan het concern en financiële man Michiel Meurs 2 miljoen, na een groot boekhoudschandaal. 'Er zijn zeker meer voorbeelden van dergelijke schikkingen', zegt Steef Bartman, hoogleraar Ondernemingsrecht aan de universiteit Leiden en advocaat. 'Denk aan KPNQWest en Ceteco, maar de inhoud van de schikking blijft doorgaans buiten de publiciteit omdat partijen vertrouwelijkheid afspreken.'

Het is vooral de snelheid van de Vestia-schikking die Bartman opvallend vindt. 'Meestal wordt er eerst jarenlang geprocedeerd voordat partijen het onderling eens worden. In dit geval is de aansprakelijkheidsprocedure nog 'maar' twee jaar bezig en nog lang niet afgewikkeld.'

Wat zeker meespeelt bij de schikkingsbereidheid van Vestia is het horrorproces waarin de procedure tegen de oud-bestuurders inmiddels is ontaard. Het zou zonder meer nog jaren gaan duren totdat die beslecht zou zijn en Vestia intussen vele miljoenen euro's aan advocatennota's kosten.

Doorgeschoven

Dat het proces zo ingewikkeld werd, is zonder meer de verdienste van de advocaten van Staal en de commissarissen. Die hebben vorig jaar tien banken, accountants en toezichthouders 'in vrijwaring opgeroepen' - een juridisch begrip dat er op neer komt dat eventuele aansprakelijkheid wordt doorgeschoven naar die andere partijen.

De rechter kende een deel van die vrijwaringen toe, waardoor het proces steeds verder vertraagd werd en vooral ontzettend veel werk met zich meebracht. Tijdens een zitting eind 2014 verzuchtte de raadsman van Vestia dat Staal en de commissarissen bezig waren 'het karretje van Vestia in de poep te rijden'.

Daarbij komt dat er voor Vestia feitelijk twee meters tikten in de juridische strijd tegen de oude baas en zijn toezichthouders. Staal en de commissarissen konden het grootste deel van hun advocaatkosten namelijk betalen uit de bestuursaansprakelijkheidsverzekering van Vestia.

Tijdens de rechtszitting vorig jaar liet Vestia's advocaat zich - tot woede van Staals raadsman - ontvallen dat Staal en de oud-commissarissen er al 1,4 miljoen euro aan advocatenkosten doorheen hadden gejast.

Op basis van de huidige schikking valt op te maken dat die rekening inmiddels 2,2 miljoen bedraagt. Hoe langer ze dus zouden doorprocederen, hoe minder geld er in de aansparkelijkheidspolis zou overblijven. En juist die polis was een logische genoegdoening voor Vestia. Voor Staal en de commissarissen geldt eveneens dat zij om 'proceseconomische redenen' wel wilden schikken. 'Om het principe hadden mijn cliënten nog wel willen doorprocederen', zegt advocaat Yvette Borrius namens de commissarissen.

Reacties

Uit de reacties woensdag blijkt dat niet iedereen de rationele beslissing van Vestia kan waarderen. Vooral de 1 miljoen van Staal trekt de aandacht. Hoewel het veel geld is, staat het in geen verhouding tot de schade en zal het verlies ervan vermoedelijk weinig impact voor hem hebben. Alleen al vanwege de 3,5 miljoen euro die hij bij zijn gedwongen vertrek meekreeg om zijn pensioengat te dichten. Er blijft voor hem nog een riant pensioen over, waarvan hij vanaf nu in zijn villa's in Capelle en op Bonaire stil kan leven.

Bovendien steekt het veel betrokkenen dat zich nooit een rechter zal uitspreken over de schuld van Staal. Terwijl hij toch jarenlang de onbetwiste leider was van Vestia, die zich ver verheven voelde boven collega-corporatiebestuurders.

Waar de commissarissen woensdag nog verklaarden dat ze het 'betreuren dat zij als toezichthouder het verlies van Vestia niet hebben kunnen voorkomen', laat Staal zelfs zo'n verklaring achterwege.

'Ik begrijp dat zo'n schikking bij veel lezers een gevoel van onrechtvaardigheid zal oproepen', zegt hoogleraar Steef Bartman. 'Maar het is een illusie te denken dat het rechtssysteem altijd perfect aan de rechtsgevoelens tegemoet komt. Schikken is nu eenmaal een onderdeel van de rechtspraktijk en vaak is het vanuit partijen beschouwd gewoon de beste keuze. Hoe zuur dit ook voor andere belanghebbenden mag klinken.'


Wat doet Vestia nog meer?


Aansprakelijkheids-afvinklijst

Naast Erik Staal en de commissarissen heeft Vestia afgelopen jaren nog veel meer betrokken partijen aansprakelijk gesteld. Enkele zaken zijn inmiddels geschikt of afgerond. Maar er lopen er ook nog een paar. En sommige zijn nog niet eens begonnen.

Afgerond
Eind vorig jaar schikte Vestia voor 55 miljoen euro de procedure tegen ABN Amro. ABN en Fortis waren belangrijke leveranciers van derivaten. ABN werd in verband met de Vestia-zaak ook beboet door de Autoriteit Financiële Markten.

In Londen verloor Vestia twee jaar geleden een procedure tegen Credit Suisse, waar Marcel de Vries onder dubieuze omstandigheden derivaten afsloot. Vestia ging in hoger beroep, maar staakte die procedure vorig jaar. Vestia moest Credit Suisse daarop ruim 83 miljoen betalen.

Nog niet beslist
De frauderende kasbeheerder, Marcel de Vries, wordt vervolgd door het Openbaar Ministerie. Net als Arjan Greeven, de financieel tussenpersoon die De Vries heimelijk 10 miljoen euro betaalde. Naar verwachting zullen zij dit jaar voor de rechter verschijnen. Vestia heeft al voor 2 miljoen beslag laten leggen op de bezittingen van De Vries en er is een aansprakelijkheidsprocedure tegen hem gestart. Met Greeven, die de fraude zelf onthulde, onderhandelt de corporatie.

Accountant Marco Noorlander van KPMG is ruim twee jaar geleden door de accountantskamer berispt. De uitspraak in hoger beroep volgt begin dit jaar. Het ligt voor de hand dat Vestia daarna nog een claim bij KPMG indient.

Accountant Piet Klop van Deloitte - Noorlanders voorganger - is in eerste aanleg vrijgesproken door de accountantskamer. Vestia is in beroep gegaan en ook daar wordt begin komende maanden uitspraak verwacht.

(Nog) niet aansprakelijk gesteld
In de zomer van 2012 trof Vestia een afkoopregeling met elf banken voor de ruim 20 miljard euro aan derivatencontracten. Alleen Credit Suisse deed niet mee. Vestia heeft zich in die deal het recht voorbehouden nog procedures tegen de banken te beginnen. Met ABN is zo'n zaak inmiddels geschikt. Het ligt voor de hand dat Vestia na het proces tegen De Vries en Greeven - waarin ook bankiers zijn verhoord - bekijkt of het nog individuele banken aanpakt.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.