Sta-in-de-weg

Precies een jaar na het aftreden van het kabinet-Kok naar aanleiding van het NIOD-rapport over Srebrenica, is er nog steeds geen uitzicht op een stabiele regering....

Een regering van PvdA en CDA bood het meeste uitzicht op een sociaal verantwoord beleid. Helaas is de afgelopen maanden overtuigend aangetoond dat zo'n combinatie er niet in zit.

De onervaren PvdA-leider Bos heeft in de onderhandelingen onvast geopereerd. De zwaarste verantwoordelijkheid voor de breuk in de formatie ligt evenwel bij CDA-leider Balkenende. Hij stelde zich van meet af aan star op en leek geen enkel vertrouwen te hebben in de samenwerking met de PvdA. Daarom is het een raadsel waarom hij er zo lang over deed een breuk te forceren. Pas op het allerlaatste moment produceerde hij een lijstje met bezuinigingen, waarvan hij kon weten dat zij voor de sociaal-democraten onaanvaardbaar zouden zijn. Terecht: juist in moeilijke tijden is handhaving van de solidariteit tussen de sterken en de zwakken in de samenleving noodzakelijk.

Een van de oorzaken van de breuk was een 'gebrek aan chemie' tussen Bos en Balkenende. Nu waarschijnlijk gepoogd zal worden een centrum-rechts kabinet te formeren, doemt een nieuw probleem op. Ook tussen Balkenende en VVD-leider Zalm ontbreekt het aan 'chemie'.

Jan Peter Balkenende was twee jaar geleden nog een onopvallend Kamerlid. Alleen binnen het CDA was hij een geziene spreker en denker. Na een knappe verkiezingscampagne, waarin hij meeliftte met het succes van Pim Fortuyn, werd Balkenende pardoes tot minister-president gebombardeerd.

Zijn optreden als premier heeft nooit overtuigd. In Kamerdebatten bleef hij moeizaam overeind en moest hij herhaaldelijk steun zoeken bij zijn mentor Donner. Ook als crisismanager bleek Balkenende wankelmoedig, zoals bleek uit de chaotische gang van zaken rond de begrafenis van Claus en de val van zijn eerste kabinet. Nu blijkt Balkenende ook de diplomatieke gaven te missen om onderhandelingen tot een goed einde te brengen.

Daarmee is Balkenende een sta-in-de-weg geworden bij de voortzetting van de kabinetsformatie. Het is niet langer vanzelfsprekend dat hij premier wordt van het volgende kabinet. Hij zou er verstandig aan doen het voorbeeld van Zalm en Bos te volgen en te kiezen voor profilering van zijn partij als fractievoorzitter van het CDA.

Het ligt voor de hand dat eerst getracht wordt de mogelijkheden te verkennen voor een kabinet van CDA, VVD en LPF. Dat is immers een coalitie met een meerderheid in beide Kamers. De LPF zou genoegen moeten nemen met een beperkte aanwezigheid in een kabinet waarvan Piet Hein Donner, schrijver van het nog steeds van kracht zijnde Strategisch Akkoord, een goede premier zou zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden