INTERVIEW

'Sta ik nog steeds bekend om mijn sexy imago?'

Zangeres Ellen ten Damme wil dingen doen die alleen zij kan. Dus vliegt ze door de lucht in haar nieuwe show én heeft ze een nieuwe plaat: Alles Draait.

Ellen ten Damme. Beeld Frank Ruiter

Kill Your Darlings of Alles Draait?

'Alles Draait, mijn nieuwste Nederlandstalige cd. Alles Draait is persoonlijker dan Kill Your Darlings. De teksten zijn serieuzer, het gaat echt ergens over. Zoals wanneer ik zing over de vluchtelingenstroom op het Italiaanse eiland Lampedusa. Zo'n lied als Lampedusa probeer ik vervolgens wat te verlichten door een vergelijking te maken met mijn huisvogel Arie de ekster. Arie was te vroeg uit de boom gevallen en kan niet terug de natuur in, maar mag ook niet bij mij blijven. In het vogelopvangcentrum zou hij worden afgemaakt. Er is dus geen oplossing voor dat beestje, dat is bij vluchtelingen ook het geval.

'In de liedjes van Kill Your Darlings, mijn eerste, Engelstalige plaat uit 1995, probeerde ik ook serieuze onderwerpen aan te snijden, maar als Nederlander is het toch moeilijker om originele, precieze zinnen in Engelse teksten kwijt te kunnen. Alles Draait vind ik daardoor gebalanceerder, doordachter en beter, omdat ik me in het Nederlands tekstueel gezien beter kan uitdrukken. Daarnaast vind ik Alles Draait als kunstwerkje een mooier geheel, omdat ik alle ervaringen die ik tot nu toe in mijn muzikale carrière heb opgedaan erin kon verwerken.

'De teksten heb ik samen met dichter en schrijver Ilja Leonard Pfeijffer geschreven. Hij belde mij jaren geleden uit het niets op om te vragen of hij een nummer voor me mocht schrijven. Dat werd Durf Jij. Ik vond het zo mooi geworden, dat ik vaker met hem wilde samenwerken. Ilja is een woordkunstenaar zonder klef of cliché te worden of melodramatisch en moralistisch te klinken, gevaren die vaak op de loer liggen bij het maken van Nederlandstalige muziek.'

CV Ellen ten Damme

1967 Geboren in Warnsveld

1992 Afgestudeerd aan de kleinkunstacademie in Amsterdam

1991 Tranen van Maria Machita

1993 De kleine blonde dood

2002 Volle Maan

2009 Gouden Plaat voor het album Durf Jij.

Ellen ten Damme stond meer dan honderd keer in Carré. Vanaf woensdag 30 september toert ze door het land met haar voorstelling Thuis bij Ellen.

Harry Muskee of Jan Vayne?

'Ha, omdat ze allebei uit Drenthe komen, waar ik opgroeide. Maar ik kan echt niet tussen die twee kiezen, simpelweg omdat ik ze niet goed genoeg ken. Harry Muskee ken ik alleen van vroeger als iemand uit zo'n typische mannenband die bluesachtige mannenmuziek maakt. Plattelandmuziek, iets met een hooischuur en mondharmonica. Dat soort muziek associeer ik ook sneller met Drenthe dan met bijvoorbeeld Amsterdam.

'Jan Vayne komt uit de klassieke hoek, ik zelf ook. Vroeger speelde ik als kind al klassiek viool, maar daar doe ik nu eigenlijk niks meer mee. Ik heb die viool pas weer opgepakt in de jaren tachtig, toen ik in de formatie Soviet Sex zat, een new wave-bandje dat stamde uit de punktijd. De andere leden waren lekker anarchistisch en iedereen deed waar-ie zin in had, ook op muzikaal gebied. Toen dacht ik: nu kan ik lekker gaan raggen op dat ding, een heel ander gebruik. Inmiddels maak ik wel weer platen waar veel mooie strijkerspartijen op te horen zijn.

'Als kind dacht ik altijd: woonde ik maar in Amsterdam. Als je van muziek en theater houdt, dan moet je wel naar de grote stad. Hoe meer gedruis en gedoe, hoe beter. Achteraf ben ik wel blij dat ik 'die andere wereld' in Drenthe ken. Zo'n rustige boerenomgeving, ik kan me voorstellen dat ik er ooit weer wil terugkeren.'

Seks, drugs of rock 'n roll?

'Sta ik nog steeds bekend om mijn sexy imago? Ik ben al bijna vijftig hè. Dat imago klinkt voor mij als een uit een heel ver verleden. Zielig toch? Als ik naar mijn eigen leven kijk, denk ik bij rock 'n roll vooral aan verschraald bier, sigarettenpeuken en een bak herrie. Dat voelt als dertig jaar geleden, toen ik nog kwam in het jeugdhonk in Roden. Pentastoma heette dat. Daar werden in het weekend cursussen pottenbakken en macrameeën gegeven en 's avonds konden er bandjes repeteren. Met zo'n hippie erbij die de deur van de oefenruimte opendoet. Die associatie heb ik erbij.

'Die ruigere fase heeft daarna nog wel een tijdje voortgeduurd, toen ik in mijn eerste bandjes zat en later, toen ik deel uitmaakte van Soviet Sex. Dat was leuk, maar daarna ben ik snel serieuzer geworden. Trouwens, ik dronk sowieso nooit. Het bier was altijd al voor het optreden op, maar dan met name dankzij de crew. Ik nam een glaasje appelsap.

'Als ik moet kiezen, dan rock 'n roll. Dat is muziek en muziek is altijd wat er overblijft. Het past ook bij mijn leefstijl. Ik wilde vroeger altijd een troubadour worden, de rondtrekkende muzikant die alleen maar onderweg is en geniet van het vrije leven.'

Een grote show of intieme setting?

'Een intieme setting. Ik ga wat dat betreft voor inhoud en de kans om je persoonlijkheid te laten spreken. De rest moet dienend zijn. Alleen maar uiterlijke schoon en bombarie, alleen maar rare pakjes, dat vind ik helemaal niks.

'Ik vond het daarom ook moeilijk om inhoud te geven aan de voorstellingen voor Cirque Stiletto, een circusshow in Carré waarin ik zing en dans. Ik wil mijn echte persoon op het podium laten zien en mezelf niet alleen maar verbloemen met gekke pakjes. Ik probeer daarom voorafgaand aan mijn shows altijd een rode draad aan mijn publiek duidelijk te maken, zoals ook bij mijn nieuwste voorstelling Thuis bij Ellen. 'Wat is thuis?', vraag ik me daarin af.

'Ondanks dat, kan ik het vaak toch niet laten om theatrale elementen toe te voegen aan mijn shows. Soms zegt een regisseur: 'Ellen, je hoeft niet altijd een flikflak te doen.' Ik speelde aanvankelijk met het idee om Thuis bij Ellen simpel te houden en een show te maken à la Juliette Gréco of Yves Montand. Gewoon stilstaan en je nummers zingen, klaar. Maar nu ik niet stokoud ben en nog allerlei dingen kan, vind ik het leuk om over dat theatrale aspect na te denken. Een decor waar ik uit kan komen, in kan klimmen, een verbouwde vleugel waar ik op kan gaan staan, door de lucht vliegen. Zolang ik nog steeds op mijn handen kan lopen en in een spagaat kan vallen, doe ik dat. Helemaal mooi is wanneer ik zo'n theatraal element kan koppelen aan de inhoud, zoals wanneer ik eindig met een enorme showtrap die als metafoor dient voor mijn artiestenleven.'

Ellen ten Damme (R) en Esther van Boxtel in 2013 tijdens de presentatie van de vernieuwde show Cirque Stiletto 2. Beeld anp

Van alles een beetje kunnen of je toeleggen op één ding?

'Ik doe eigenlijk mijn hele leven één ding. Al vanaf mijn zesde jaar zit ik op muziekles en dat is altijd zo doorgegaan. Ik heb weliswaar shows gedaan met orkesten, big bands, dansers van het Scapino Ballet en circusartiesten, maar ik zong er altijd bij. Ik ben geen circusacrobaat, ik ben een zangeres. Eigenlijk een singer-songwriter, alleen zit ik niet met een houthakkersblouse aan op een kruk.'

Werken tot je erbij neervalt of binnenkort met pensioen?

'Werken tot ik erbij neerval. Ik ga ook pas naar bed wanneer ik erbij neerval. Dat hoort bij mij. Ik ben altijd met iets bezig, totdat ik op een gegeven moment met mijn kop op tafel lig en me bedenk dat ik moet slapen. Ik heb altijd weer een nieuw idee dat ik wil uitvoeren. Natuurlijk denk ik ook weleens: ik wil met pensioen, ik heb geen zin meer. Bijvoorbeeld wanneer ik mezelf opnieuw moet aanprijzen omdat ik een nieuwe cd of voorstelling heb. Dat vind ik echt een mindere kant van mijn vak. Niemand zit te wachten op een nieuwe cd of voorstelling. Was het maar mogelijk om een enkel postertje in de stad op te hangen en dat de zaal vervolgens vol zit. Dan denk ik: had ik maar een moestuin of werkte ik in een bloemenwinkel, lekker simpel.

'Natuurlijk denk ik dat alleen wanneer ik een enorm drukke periode achter de rug heb. Dagen en nachten in de studio me de tyfus repeteren, en daarna de première nog moeten spelen. Maar een dag later ben ik dat alweer vergeten.

Commercieel succes of artistieke erkenning?

'Artistieke erkenning. Commercieel succes hebben met iets waar je zelf niet achterstaat, lijkt me de hel. Elke keer weer dat domme liedje zingen. Ik heb me op muzikaal vlak nooit laten leiden door commercieel succes. Dat kan ik ook niet. Wat dat betreft ben ik nu minder rigoureus dan vroeger, toen weigerde ik het zelfs om covers te zingen. De laatste jaren zie ik er wel de lol van in om covers te zingen, mits ik ze kan invullen op mijn eigen manier. Voor mijn Duitse plaat Berlin van vorig jaar vertaalde ik het nummer Love The Way You Lie van Rihanna naar het Duits en de bijbehorende rapteksten van Eminem verving ik door een strijkorkest.

'Mijn streven is om voor dingen te kiezen die alleen ik kan doen. Zangtechnisch gezien kan ik heel hoog en laag zingen, of van klein en intiem naar uitbundig en theatraal gaan. Daarnaast kan ik ook nog mijn fysieke mogelijkheden inzetten. Ik doe dus niet snel een musical of toneelstuk waar de rollen inwisselbaar zijn en je iets doet wat heel veel mensen kunnen. Dat raakt je nooit op een persoonlijke manier. Het is geen goed teken als er drie mensen zijn die mij zomaar kunnen vervangen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden