Profiel

Sri Lanka keert zich tegen de machtige Rajapaksa-clan. Wie is deze familie?

Sinds begin deze maand verkeert Sri Lanka in een diepe crisis. De woede van de bevolking richt zich op leden van de invloedrijke familie Rajapaksa. Wie zijn zij en hoe werden ze zo machtig?

Michel Maas
Boven: Namal, Gotabaya en Basil Rajapaksa. Onder: Mahinda en Chamal Rajapaksa.
 Beeld ANP, AFP, Getty
Boven: Namal, Gotabaya en Basil Rajapaksa. Onder: Mahinda en Chamal Rajapaksa.Beeld ANP, AFP, Getty

Sri Lanka zit in de diepste crisis sinds het in 1948 onafhankelijk werd van de Britten. Het land is ingestort onder druk van miljardenleningen. Inwoners richten hun woede op de Rajapaksa-clan, die met economisch wanbeleid het land naar de afgrond heeft gevoerd.

De Rajapaksa’s zijn altijd invloedrijk geweest in Sri Lanka. Stamvader Don Alwin (‘D.A.’) Rajapaksa was in 1948 een van Sri Lanka’s politici van het eerste uur. Hij was vooral een autoriteit in zijn thuisbasis Hambantota, een arm district in het zuiden. Zijn kinderen en kleinkinderen hebben Hambantota nu als springplank gebruikt om het hele land over te nemen en met hun hebzucht Sri Lanka economisch te gronde te richten.

Als hun heerschappij begin mei in elkaar stort, hebben vier broers en hun kinderen onderling het presidentschap, het premierschap en alle belangrijke ministersposten van het land verdeeld – broer Basil krijgt de bijnaam ‘mister ten percent’ en er loopt een lange lijst onderzoeken naar corrupte praktijken van de hele clan.

Het politieke familiebedrijf komt op gang als het nieuwe ‘clanhoofd’, Mahinda Rajapaksa in 2005 tot president wordt gekozen. Hij erft een gehavend land. Sri Lanka is sinds 1983 verwikkeld in een burgeroorlog tussen Singalezen en Tamiltijgers en heeft net de verwoestende tsunami van 2004 achter de rug. Mahinda maakt in 2009 met hulp van zijn broer Gotabaya korte metten met de Tamiltijgers. Zijn naam als sterke man is gevestigd. In 2010 wordt hij herkozen en dan beginnen de Rajapaksa’s pas goed.

Megalomane projecten

Met Gotabaya, Chamal en Basil zet hij megalomane projecten op, vooral in hun thuisbasis Hambantota. Ze bouwen er een internationaal vliegveld, een nieuwe zeehaven en het internationale Mahinda Rajapaksa-cricketstadion – met miljarden aan geleend geld. Dat vliegtuigen het vliegveld niet aandoen en dat de haven – die de grootste van Zuid-Azië had moeten worden – er net zo verlaten bij ligt, deert ze niet. De broers stapelen lening op lening.

In 2015 verliezen de Rajapaksa’s de verkiezingen, maar in 2018 zijn ze alweer terug: ditmaal met Gotabaya als president en Mahinda als premier. Ze delen de ministersposten met broers Basil en Chamal en met de volgende generatie, onder wie Namal (zoon van Mahinda) en Sashindra (zoon van Chamal), en gaan op de oude voet verder.

Uiteindelijk heeft het kleine Sri Lanka onder de Rajapaksa’s een buitenlandse schuld opgebouwd van zo’n 50 miljard euro. Als de covidpandemie een abrupt einde maakt aan de instroom van toeristendollars, loopt alles vast: er ontstaan tekorten aan benzine, voedsel, medicijnen en elektriciteit. Als het volk in opstand komt, heeft Sri Lanka nog maar 50 miljoen aan buitenlandse valuta in kas.

Vlam in de pan

Begin mei slaat de vlam in de pan. Mahinda’s huis wordt bestormd en verwoest. Zelf maakt hij dat hij wegkomt, met hulp van het leger. Ook een hotel van zijn kinderen, een Lamborghini en zelfs het Rajapaksa-museum met de wassen beelden van Mahinda’s ouders moeten het ontgelden.

Mahinda treedt maandag af om plaats te maken voor een ‘regering van nationale eenheid’, zoals hij zegt. Gotabaya is vooralsnog aangebleven als president. Woensdag zet hij het leger in en krijgen militairen opdracht meteen te schieten als iemand het uitgaansverbod overtreedt. Er zijn dan al zeker vijf doden gevallen en honderden gewonden.

Mahinda Rajapaksa (76)

Geldt als het ‘clanhoofd’. Begon in het parlement. Was president van 2005-2015, drie keer premier en ook nog minister van Financiën, Defensie, Snelwegen, Havens en Scheepvaart, Orde en van Arbeid. Gaf Financiën aan zijn broer Basil toen de druk hem te groot werd. Afgetreden na de rellen.

Gotabaya Rajapaksa (72)

President en minister van Defensie. Begon in het leger, schopte het tot luitenant-generaal, tot hij onder zijn broer Mahinda ging dienen. Wisselde Mahinda af als president en als minister van Defensie. Zou in 2009 Tamil-leiders hebben laten vermoorden toen die zich overgaven – in het zogeheten ‘witte-vlagincident’.

Chamal Rajapaksa (79)

Oudste van de negen kinderen van D.A. Rajapaksa. Chamal was minister van onder meer Binnenlandse Handel, Voedselvoorziening, Milieu, Landbouw, Havens en Irrigatie. Van 2010 tot 2015, toen zijn broer Mahinda president was, was hij voorzitter van het parlement.

Basil Rajapaksa (71)

Bijnaam: ‘mister ten percent’. Kreeg in 2020 het veelgeplaagde ministerie van Financiën door broer Mahinda in zijn maag gesplitst. Meed sindsdien het parlement, dat daardoor belangrijke beslissingen niet of pas laat kon nemen. Was ook minister van Economische Ontwikkeling.

Namal Rajapaksa (36)

Zoon van Mahinda. Geldt als kroonprins van Mahinda. Begeleidde zijn vader op diens reizen en was eregast bij tal van evenementen, ook toen hij geen officiële functies bekleedde. Liep zich de afgelopen drie jaar warm als minister van Jeugd en Sport (hij was in zijn schooltijd een verwoed rugbyspeler).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden