Sprookjes vertellen, maar dan modern

Series over de Oranjes zijn succesvol, maar waarom eigenlijk? 'Er zit bloeddorst onder verborgen.'

Het werkt op precies dezelfde manier als bij 'al die X Factor-achtigen', zegt Marianne de Groot, hoofdredacteur van het tijdschrift Vorsten Royale. 'Vroeger had je af en toe zo'n serie, zoals Wilhelmina, met Anne-Wil Blankers. Nu is het elk jaar raak. De Prins en het Meisje was succesvol, Juliana was succesvol en Bernhard, Schavuit van Oranje was helemáál succesvol. En als iets succes heeft, wordt het nagedaan.'


Zondag begon Den Uyl en de Affaire Lockheed (VARA), dit jaar alweer de derde serie over het koningshuis. Deze winter begint de VPRO met de productie van Beatrix, Oranje onder Vuur, het vervolg op Bernhard, Schavuit van Oranje. En deze maand gaat de film Majesteit, over Beatrix, in première.


De interesse in het koningshuis neemt eerder toe dan af, zegt De Groot. 'Vorsten Royale was lang een tijdschrift voor de oudere, trouwe Oranjefan. Maar het aantal jonge abonnees, geïnteresseerd in de glamour van het koningshuis, neemt de laatste jaren toe.'


Televisieseries over het koningshuis zijn niets meer dan een 'moderne manier van sprookjes vertellen', volgens de hoofdredacteur. 'Prinsen en prinsessen zijn onbereikbaar en mysterieus. Daarom spreken ze tot de verbeelding.'


Jaap van Ginneken, media- en massapsycholoog, ziet de televisieseries over Oranje in het licht van een toenemende behoefte aan celebritynieuws. 'Het is makkelijk scoren, en in die zin vergelijkbaar met RTL Boulevard. De scenarioschrijvers fantaseren erop los, maar schrijven ondertussen van alles toe aan bestaande historische figuren. Gebaseerd op historische feiten, wordt er dan gezegd. Maar wat dat 'gebaseerd' precies betekent, weet het grote publiek niet.'


Zo'n serie over de Lockheed-affaire komt bovendien te laat, vindt Van Ginneken. 'Toen het speelde, waren alle media extreem discreet. Om dan nu in zo'n serie een beetje flink te gaan doen, vind ik eigenlijk mosterd na de maaltijd.'


In 2003 schreef Van Ginneken een boek over de relatie tussen het Nederlandse koningshuis en het publiek. 'Het is een ongemakkelijke spagaat: moet je ze uit de wind houden, of wil je alle scabreuze details weten? Als de vitrages bij de Oranjes continu open zouden staan, zou het met de monarchie snel afgelopen zijn.'


Ger Beukenkamp is scenarioschrijver en auteur van de film De Kroon, de series De Prins en het Meisje, De Troon en Den Uyl en de Affaire Lockheed en de bioscoopfilm Majesteit. Zijn specialisme begon ooit met een toneelstuk over Emily, de ex-vriendin van prins Willem-Alexander, dat in 1997 in opdracht van de VARA werd verfilmd. Beukenkamp: 'Ons koningshuis werd tot die tijd nooit gebruikt in drama. In een dolle bui dacht ik: ik ga een toneelstuk schrijven. Die positie van het koningsgezin is zó krankzinnig, zo archaïsch. Het knarst aan alle kanten.'


Met de kritiek dat zijn scenario's historisch niet juist zouden zijn, kan Beukenkamp weinig. 'Het is ook niet aantoonbaar ónjuist. Ik ben dramaschrijver en groot voorstander van het interpreteren van de geschiedenis. Als mensen zo'n serie zien en geloven dat het allemaal waar is wat er gebeurt, ben ik blij, want dat is namelijk de bedoeling. En als iemand dan zegt dat het zo niet is gegaan, zeg ik: vertel mij dan hoe het wél is gegaan.'


Beukenkamp snapt wel waarom series over het koningshuis succesvol zijn. 'Er zit bloeddorst en wellust onder verborgen: het publiek ziet mensen graag vallen, zeker als het mensen zijn die zonder er iets voor te hebben gedaan op een machtige positie terecht zijn gekomen. Hun leed is zeer aantrekkelijk.'


De scenarist is zelf overigens geen voorstander van de monarchie. 'Ik ben lid van het Republikeins Genootschap, maar ik permitteer me wel een zekere halfslachtigheid. Ik ben niet rigoureus voor of tegen, want ik wil absoluut geen propaganda maken.'


Hoeveel Oranje-series kunnen er nog gemaakt worden? Beukenkamp: 'Ik heb het er wel mee gehad, eigenlijk. Wat mij betreft is het koninklijke terrein een beetje afgegraasd. In zo'n serie moet een zekere heroïek zitten. Zo'n vakantiehuis in Mozambique en dat gedoe daarover, dat is mij echt te gewoontjes.'


Beelden uit drie series over het koningshuis. Vanaf links: Daan Schuurmans in Bernhard, Schavuit van Oranje (VPRO), Hylke van Sprundel en Marieke de Kleine in Juliana (EO) en Joop Keesmaat, Hubert Fermin en Catherine ten Bruggencate in Den Uyl en de Affaire Lockheed (VARA).


Koningsdrama's

Wilhelmina (2001, NCRV), miniserie met Anne-Wil Blankers als Wilhelmina.


De Kroon (2004, VPRO), tv-film over de aanloop naar het huwelijk van Willem-Alexander en Maxima.


De Prins en het Meisje (2008, VPRO), tweedelige serie over de relatie tussen Mabel en prins Friso.


Juliana (2006 en 2009, EO), twee reeksen over het leven van Juliana.


Bernhard, Schavuit van Oranje (2010, VPRO), vierdelige serie.


De Troon (2010, AVRO), kostuumdrama in zes delen over de koningen Willem I, II en III.


Den Uyl en de Affaire Lockheed (2010, VARA), vierdelige serie.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden