Sprongetje zijwaarts

Je moet het durven, festival Julidans openen met een voorstelling waarin dans op een onderkoelde manier wordt gebracht. Choreografe Gunilla Heilborn legt haar bedoelingen uit.

De pasjes zijn eigenlijk te sullig voor woorden. Een sprongetje zijwaarts, een rondje om de as, een huppelpasje naar achter en een zwiepje met de armen. Soms ook nog wankelend, alsof de dansers van steen naar steen proberen te springen in een denkbeeldige rivier.

Wanneer ze even in elkaars armen vallen, is dat voor een vormelijke omhelzing of om snel weer terug te veren. En dat alles onderkoeld uitgevoerd in de setting van een kneuterig informatieavondje over emigreren, met een flip-over en een 'oh we zijn hier zo gelukkig'-filmpje. Af en toe ratelt een danser een praatje in een microfoon, over de naïeve wens om weg te willen, alles achter te laten en elders, in de ongerepte weidsheid, een nieuwe start te maken.

Zie hier, de opmerkelijk droge en grappige openingsvoorstelling van Festival Julidans, vandaag en morgen te zien in Amsterdam en getiteld Alaska: naar het ruige droomgebied van de noordelijke emigrant.

In tegenstelling tot eerdere edities uit het 23-jarige bestaan van Julidans, kiest het festival dit jaar niet voor een aftrap met een grote naam, zoals Wim Vandekeybus, Sidi Larbi Cherkaoui of Marie Chouinard, maar voor de in Nederland onbekende Zweedse choreografe Gunilla Heilborn (1965). Eén keer was haar werk in Nederland te zien, in de kleine zaal van Frascati; op het nog drogere duet This is not a love story kwam slechts een handvol ingewijden af. Toch is Heilborn internationaal in opkomst vanwege haar scherpe oog voor ironie en haar filmische montagetechniek, toegepast op dans.

'Ik kijk met de blik van een editor naar dans', zegt ze. 'Ik ben altijd aan het snijden. Hoeveel gaten kan ik laten vallen in een verhaal, zonder dat de toeschouwer verdwaalt? Ik gooi veel materiaal weg.'

Heilborn werd opgeleid als filmmaakster aan een mediaschool in Stockholm, maar raakte tijdens een reis naar San Francisco bij toeval verzeild in een improvisatieworkshop van Anna Halprin, een radicale voorvrouw van de postmoderne dans in Amerika. Van Halprin leerde Heilborn, die zelf nooit heeft gedanst, dat op het podium alles mocht: bewegen, niet bewegen, praten, zingen, fluisteren, eindeloos rondjes draaien, in een kopje roeren, enzovoort. Vanaf toen combineerde Heilborn dans en film tot een ironische vorm van multimediaal danstheater: performances met documentaire-achtige foto's en films, die suggereren verhalend te zijn maar zo zuinig zijn met informatie, dat het grappig wordt.

'Ik houd niet van groot drama. Ik ben niet zo serieus. Ik scheer graag over de oppervlakte. Ik houd van zo strak mogelijk gesneden verhalen, zonder diepere gevoelens. Ik gebruik weinig tot geen dialogen. Bij mij is er geen sprake van theater maar van het zeggen van tekst.'

Heilborn maakte Alaska in 2009 als gastchoreografe bij de GöteborgsOperans Danskompani (voorheen het Göteborg Ballet). De elf topdansers keken in eerste instantie raar op van haar aanwijzingen, gewend als ze waren aan het optimaliseren van hun technische virtuositeit. Van Heilborn moesten ze bewegingen juist 'low key' uitvoeren. Ingehouden, klein of 'lui', zoals een van de dansers het benoemde. 'Is er geen passie?', vroeg één van de danseressen verbaasd. Waarop de choreografe antwoordde: 'Nee, die is er niet.' Gelukkig voor Heilborn maakte het gezelschap net een transitie door van klassiek-balletgezelschap naar moderne-danscompagnie. 'Ze waren heel loyaal.'

Samen met haar man Marten Nilsson, filmfotograaf, maakte ze een korte film van 10 minuten, This is Alaska, die in 2010 was te zien tijdens het International Film Festival Rotterdam. Ze baseerden zich onder meer op het boek en de film Into the wild, over het waargebeurde verhaal van de antimaterialist Chris McCandless, die volledig zelfvoorzienend in een buswrak in Alaska gaat wonen. Fragmenten van This is Alaska zitten ook in de voorstelling. 'Ik ben gefascineerd door mensen die naar een andere plek en een nieuwe start verlangen. Die zo ver weg willen gaan als ze kunnen. Zelf zou ik nooit emigreren, ik hecht aan Zweden, krijg hier als freelancechoreograaf goede ondersteuning en kan mij niet indenken ergens anders opnieuw te beginnen.' Hoewel ze veel reist, is Heilborn, moeder van drie tieners, nooit zelf in Alaska geweest. 'Ik houd niet van de winter, maar heb wel iets met koude, open plaatsen. Ik zou nooit een film maken op een plek zonder uitzicht.'

De groepsvoorstelling Alaska noemt Heilborn zelf een 'Gunilla light', omdat er in haar ogen 'nog best veel dans zit' en er meer te lachen valt dan in haar kleinschaliger werk. 'Ik ben van plan in de toekomst meer met tekst te gaan werken en minder met dans.'

Tips voor Julidans

Het gedurfde en radicale Stuk 5 van de choreograaf Tao Ye en zijn TAO Dance Theater uit China; Tao Ye focust op vorm en beweging, meer dan op verhaal en theater, zoals gebruikelijk in het behoudende Chinese danslandschap, 3 en 4/7

Het Franse enfant terrible Jér¿me Bel veroorzaakt weer opschudding, nu niet door de beroemde choreografe Anne Teresa De Keersmaeker (vals) te laten zingen op het podium, maar door elf acteurs met het syndroom van Down als zichzelf naar voren te schuiven in Disabled Theatre. Volgens sommigen een freakshow, voor anderen een van de ontroerendste voorstellingen, 5 en 6/7

Mist, rook en regen in Sfumato, van Rachid Ouramdane en Sonio Chiambretto, over milieuvluchtelingen. Eerder mengde Ouramdane feit en fictie in voorstellingen over slachtoffers van marteling en over zelfdoding onder jongeren, 6 en 7/7

Negen naakte mannen en negen naakte vrouwen in Tragédie van Olivier Dubois, een opruiende voorstelling over het feit dat 'mens-zijn' ons nog niet 'menselijk' maakt, 9/7.

De Zweeds-Nederlandse choreografe Jefta van Dinther debuteert bij het Cullberg Ballet met Plateau Effect, een centrifuge met touwen, kabels en plateaus.

I like to watch too presenteert een nieuwe lichting performers in korte optredens dicht op de huid van de toeschouwer, 6 en 7/7

Topchoreograaf Akram Khan verzorgt de finale met iTMOi (in the mind of igor) zijn interpretatie van de radicale invloed van componist Igor Stravinsky, 12 en 13/7.

Julidans (t/m 13/7) opent vandaag in de Stadsschouwburg Amsterdam met Alaska. Ook te zien op 3/7. julidans.nl

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden