analyse

Sprong in het diepe met toegangstesten kwam te vroeg

De besmettingscijfers schieten omhoog, vrijdagavond draaide het kabinet recente versoepelingen terug. De grootschalige heropening van de maatschappij met behulp van toegangstesten liep uit op een deceptie. OMT-lid Marc Bonten: ‘Op een gegeven moment moet je de sprong in het diepe wagen. Dat bleek te vroeg.’

De besmettingscijfers schieten omhoog, vrijdagavond draaide het kabinet recente versoepelingen terug.  Beeld ANP
De besmettingscijfers schieten omhoog, vrijdagavond draaide het kabinet recente versoepelingen terug.Beeld ANP

Het Outbreak Management Team rekende erop dat het heropenen van de samenleving en -vooral- het nachtleven meer besmettingen met zich mee zou brengen. ‘We verwachtten een langzame toename’, zegt arts-microbioloog en OMT-lid Marc Bonten. ‘Tegelijk neemt de vaccinatiegraad ook toe. We gingen ervan uit dat die een kritische toename van het aantal besmettingen in de weg zou zitten.’

Het eerdere succes van de Fieldlabs (130 duizend bezoekers, van wie 80 procent zich liet testen, met 103 besmettingen achteraf) was voor het kabinet een belangrijke reden om met toegangstesten meer mogelijkheden te scheppen voor het nachtleven. Maar de besmettingen stegen veel sneller dan verwacht. Zaterdag waren er meer dan 10.000 nieuwe besmettingen – het hoogste aantal sinds eind december – zondag kwamen er bijna 9.400 bij.

De vaccinatiegraad is niet opgewassen tegen zo’n snelle verspreiding van het virus, aldus Bonten. De clusters wijzen op het nachtleven als belangrijke besmettingsbron. Het opengooien van clubs en discotheken heeft de afgelopen twee weekenden meerdere superspread-events opgeleverd, schat de microbioloog in.

Veilige bubbels

De toegangstesten hadden dit moeten voorkomen. Het coronatoegangsbewijs van de overheid, verkregen na een sneltest, zou veilige bubbels creëren. Maar ‘Testen voor Toegang’ verliep niet vlekkeloos. Een hackpoging zorgde voor chaos. Feestgangers fraudeerden met de testbewijzen, bezoekers deelden een negatieve test met elkaar, op sommige plekken werd slecht gecontroleerd.

OMT-lid Bonten wijst op veel gevallen ‘waar het gewoon goed is gegaan’. Desondanks ontstonden er gaten in het beschermende schild van de testen. Daar kwam bij dat het kabinet besloot dat een test 40 uur geldig was, waar het OMT 24 uur adviseerde, zegt Bonten. Inmiddels wil het kabinet dat ook. Maar door een opeenstapeling zulke kleine dingen ‘werd het schild langzaam een gatenkaas’, aldus Bonten.

Pier Eringa van Stichting Open Nederland, de organisatie achter de toegangstesten, vindt de nieuwe maatregelen ‘begrijpelijk maar jammer’. ‘Want alles wat wij als stichting doen is erop gericht om dingen mogelijk te maken, ondanks corona.’ Dat Testen voor Toegang gatenkaas is, of ‘zo lek als een mandje’ (RTL Nieuws) is ‘onjuist en flauw’, zegt Eringa. ‘Testen voor Toegang is in korte tijd uit de grond gestampt, met veel stoom en kokend water. Het is geen eenvoudige klus.’

Eringa wijst op het belang van handhaving. ‘Bij sommige evenementen, zoals de voetbalwedstrijd Nederland-Oostenrijk, werd strak gehandhaafd. De Arena kan dat goed, net als andere organisaties van grote evenementen. Op andere plekken, zoals in de horeca, is dat minder.’ Er zijn voldoende plekken waar het goed gaat, zegt Eringa, maar de keten is zo sterk als de zwakste schakel.

En de ‘valse negatieven’, mensen die een negatief testresultaat krijgen maar toch het virus bij zich dragen? Testuitslagen die niet kloppen zijn ‘absoluut een risico’, maar toch ligt volgens Eringa het grootste risico bij mensen die langs de poort naar binnen weten te komen of ‘met QR-codes friemelen’. Als de handhaving niet op orde is, haalt dat alles onderuit, aldus Eringa.

Sprong in het diepe

Het werpt de vraag op of je een experiment zoals de Fieldlabs succesvol kunt vertalen naar de rommelige werkelijkheid van het Nederlandse nachtleven. ‘Je test iets onder de meest gecontroleerde omstandigheden, maar op een moment waag je de sprong in het diepe,’ zegt OMT-lid Bonten daarover. Na de Fieldlab-experimenten moest deze stap een keer gezet worden. ‘Dat bleek te vroeg.’

‘Achteraf kun je manieren bedenken die het minder risicovol hadden kunnen maken’, zegt Bonten. Bijvoorbeeld strengere controles. Of door mensen een PCR-test aan te bieden in plaats van een sneltest, waardoor je minder valse negatieven hebt. Ook had het bezoek na een test beperkt kunnen worden tot één locatie of evenement, wat de omvang van de bubbel zou hebben verkleind. ‘We dachten dat het zonder zulke maatregelen kon. Maar het antwoord daarop is dus: nee.’

Nu grijpt de overheid in en wordt een brute streep gezet door talloze evenementen. Kun je die wel over één kam scheren? Niet alleen uitstapjes naar slecht geventileerde danscafés zijn nu van de baan tot half augustus, maar ook festivals in de buitenlucht. Volgens Bonten is het ‘heel moeilijk te zeggen’ in hoeverre de risico’s precies verschillen.

‘Je loopt meer risico op een besmetting in een stomende disco met duizend man dan op een grasveld met duizend man. Maar hoe zit het als dat festival niet één maar meerdere dagen duurt? En als er niet duizend, maar tienduizend mensen staan? Het is moeilijk te voorspellen.’ Daarom moeten we nu pas op de plaats maken, zegt Bonten. Pier Eringa vindt dat de Fieldlabs lieten zien dat veel mogelijk is onder juiste omstandigheden. ‘Laten we niet het kind met het badwater weggooien.’

In totaal hebben ongeveer 1 miljoen Nederlanders een afspraak geboekt bij Testen voor Toegang, laat een woordvoerder weten. Het overgrote deel van de mensen die een afspraak maken, komt ook opdagen. Vorig weekend (donderdag 1 tot en met zondag 4 juli) waren dat ruim 400.000 mensen. Na de persconferentie daalde het aantal afspraken scherp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden