Springende bonen

Er gebeurt niets spectaculairs op de jazz-concerten die op dvd zijn vastgelegd. Toch kunnen ze fascinerend zijn: de interactie van de musici, de intense blikken die ze elkaar toewerpen....

Jazzmusici luisteren zelden hun concerten op met lasershows, explosies, rookmachines of gigantische door de zaal vliegende varkens, om eens wat bekende effecten uit de pop te noemen. Ook is er vrijwel nooit sprake van een verhaal met personages in uitbundige kostuums, zoals in de meeste opera's. Toch kan een weergave van een jazzoptreden op dvd heel aantrekkelijk zijn, zolang de regisseur zich verre houdt van experimentele fratsen en zich concentreert op wat de muziek zo spannend maakt: de spontane creatie in het hier en nu, en de interactie tussen de spelers.

Op een aantal recent verschenen schijfjes is dat vaak weer prima gelukt. Het Duitse Arthaus Musik-label heeft degelijk gemaakte concertregistraties uitgebracht, waarbij de verfilming volledig dienstbaar is aan wat er op het podium gebeurde. Bij Maceo Parker - Roots Revisited levert dat nog niet zo veel op, omdat de groep rond drie voormalige James Brown-blazers een strak, van tevoren gepland programma uitvoert. De muziek is op zich heel smakelijk, dampende funk met vette solo's, maar aan de middelbare heren in nette pakken valt weinig te zien. Dit is meer een dvd om met een half oog naar te kijken tijdens een dansje door de huiskamer.

Twee andere Arthaus-uitgaven tonen wel echte, risico's nemende improvisatie. In The Best of Jazz Open 1998 staan we er bijvoorbeeld bovenop als Albert Mangelsdorff solo zijn unieke trombonetechniek etaleert, John Handy zijn jazz-alt probeert in te passen in de Indiase schema's van de Maharaj Brothers, en John McLaughlin zijn gitaarsalvo's afvuurt tegen de virtuoze drumpartijen van de achteloos kauwgom kauwende Dennis Chambers. Famous Jazz Duets belicht twee duo's: pianist Chick Corea en vibrafonist Gary Burton, gevolgd door Carla Bley, die op de vleugel converseert met basgitarist Steve Swallow. Vooral de laatste combinatie is heerlijk om naar te kijken. De intense blikken die ze elkaar toewerpen, de lachjes, het verraste opkijken: je beleeft het creatieve proces mee. Voor de hele release geldt dat technisch geïnteresseerden goed kunnen zien hoe deze bijzondere stilisten hun instrument behandelen.

Componist en oud-speler Rabih Abou-Khalil heeft zich op zijn laatste cd The Cactus of Knowledge omringd met een grote groep jazzmusici van wereldformaat. Voor de gelijknamige dvd (op Enja) werd het materiaal live in de studio gespeeld, terwijl de cameraman vrijelijk tussen de artiesten door mocht lopen, zodat de individuele expressie en de communicatie letterlijk van alle kanten werd bekeken. Ook hier word je de muziek in gezogen. Er zijn twee bonustracks: een echte live-uitvoering van een van de nummers, en een helaas wat nietszeggende collage van interviews en kijkjes achter de schermen.

Ook in het Amsterdamse Concertgebouw, met een groep zittende musici in jacquet, kun je een film maken waar de lol vanaf straalt. De Nederlandse Beau Hunks wijden zich onder leiding van contrabassist Gert-Jan Blom al jaren aan marginale maar buitengewoon charmante composities; oorspronkelijk die van Marvin Hatley en Leroy Shield voor de meesterwerkjes van Laurel & Hardy; later kwamen daar ook de bizarre bedenksels bij van excentriekelingen als Raymond Scott en Ferde Grof. In 2000 presenteerden ze een staalkaart van hun werk, in wisselende maar vaak zeer uitgebreide bezetting.

Hoewel ze niet voor de eeuwigheid zijn gemaakt is in Their Purple Moment (BASTA) goed te zien hoe vernuftig de komische soundtracks in elkaar zitten, en welke verrassende combinaties van instrumenten er gebruikt zijn, want de camera volgt de uitvoering met grote kennis van zaken. De stukken van Scott en Grof zijn vaak onbedoeld humoristisch en vertederend in hun misplaatste pretentie, maar ook heel evocatief, vooral als de Mexican Jumping Bean of de Celebration on the Planet Mars worden verklankt. De kijker geniet mee met de musici, zeker wanneer die net als vroeger de begeleiding leveren bij de op een scherm geprojecteerde grappen van Stan en Ollie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden