Spreekrecht en Misbruikt lijken me geslaagd wanneer iemand zichzelf herkent en begrijpt dat hij of zij niet alleen is

Liefst twee zenders voerden dinsdagavond slachtoffers van seksueel misbruik op. Hebben die daar zelf iets aan?

null Beeld
Beeld

Op een dag zet Lynelles stiefvader haar in de kelderbox. Hij beveelt haar zo hard mogelijk te schreeuwen en gaat zelf buiten staan. Lynelle, een kind nog, zal later pas begrijpen waarom. Haar stiefvader wil controleren of iemand haar hoort gillen als hij haar in de kelderbox verkracht.

Het is een heftige anekdote uit Misbruikt, een nieuwe documentairereeks van BNNVara op NPO 3 waarin slachtoffers van seksueel geweld hun verhaal doen. Lynelle werd jarenlang misbruikt door haar stiefvader. Waarom heeft haar moeder nooit iets doorgehad?, vraagt ze zich af. Met presentator Geraldine Kemper gaat Lynelle op zoek naar antwoorden - 'een reis maken', in de woorden van de programmamakers.

Lynelle vertelt wat haar overkwam, daarna zien we haar bij een psycholoog die haar tijdens de opnamen zal begeleiden. Volgende bestemming is het huis waar het misbruik plaatsvond. Lynelle toont Geraldine de keuken waar ze meermalen werd aangerand. Dan bezoeken ze de kelderbox: fiets met kinderzitjes, vrolijke klapstoelen van de nieuwe bewoners. Lynelle moet huilen, en even vroeg ik me af wat het nut van deze onderneming was. Natuurlijk, dit is televisie, er zijn beelden nodig, emoties die de kijker meezuigen, maar heeft Lynelle er ook iets aan op deze traumatische plek gefilmd te worden?

null Beeld
Beeld

Ook op RTL4 ging het gisteravond over seksueel misbruik. Spreekrecht volgt slachtoffers die gebruikmaken van hun recht in de rechtbank hun verhaal te vertellen. Een van hen is Rik, die jarenlang misbruikt werd door vrienden van zijn ouders. Hij was 12 toen het begon, nu is hij 16, en woedend. 'Ik heb mijn middelbareschooltijd kunnen weggooien', vertelt hij de rechters.

Zowel Spreekrecht als Misbruikt toont de enorme impact die seksueel geweld heeft op de slachtoffers. Je zou je wel kunnen afvragen of trauma en traumatherapie hier niet iets te veel gesimplificeerd worden. De 'reis' van de slachtoffers wordt verknipt volgens tv-wetten, heeft plots een kop en een staart, waar Rik en Lynelle waarschijnlijk al jaren bezig zijn met hun verwerking.

Toch zijn dit soort programma's belangrijk. Zowel Rik als Lynelle durfde lang niet over het misbruik te praten, waardoor het aanhield. Was ons kind maar eerder naar ons toegekomen, zeggen hun ouders nu. Maar dat durfden Rik en Lynelle niet, uit angst en schaamte.

Schaamte is het resultaat van een vertekende kijk op de werkelijkheid, een beeld waarin alleen jij afwijkt.

Tegen het einde van Misbruikt wil Lynelle nog één ding kwijt, haar allergrootste geheim.

Soms, vertelt ze, reageerde haar lichaam op aanraking van haar stiefvader alsof ze het fijn vond. Ze vond het helemaal niet fijn, maar voelde zich toch vreselijk schuldig.

Dat hebben meer slachtoffers, zegt de psycholoog: je kunt daar niets aan doen.

Het programma lijkt me geslaagd wanneer ook maar één jongen of meisje dat kijkt zichzelf herkent, begrijpt dat hij of zij niet alleen is en de schaamte daardoor te lijf kan.

V's televisierecensententeam bestaat uit Julien Althuisius, Gidi Heesakkers, Frank Heinen, Haro Kraak en, deze week, Hanna Bervoets.

Verbetering: In een eerdere versie van dit stuk stond de naam van Lynelle per abuis vermeld als Lyanne.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden