Analyse

Sprankjes hoop voor vrede in Syrië

Vijf jaar na het begin van de oorlog in Syrië zijn er zowaar wat lichtpuntjes voor de net begonnen vredesonderhandelingen in Genève. Zoals de onverwachte afbouw van Russische troepen.

Russische militairen staan klaar voor vertrek op de Hemeimeen-luchtbasis in Syrië. De foto is verspreid door het Russische ministerie van Defensie. Beeld AP
Russische militairen staan klaar voor vertrek op de Hemeimeen-luchtbasis in Syrië. De foto is verspreid door het Russische ministerie van Defensie.Beeld AP

1. De oppositie schuift toch aan

Het is 7 december 2015 als zich in een vijfsterrenhotel in Saoedi-Arabië een bijzonder tafereel afspeelt: de Syrische oppositie ontmoet elkaar voor het eerst. Nooit eerder hebben zij elkaar de hand geschud, ook al is het volksverzet tegen de Syrische president Bashar al Assad al vijf jaar aan de gang.

De Syrische oppositie bestaat uit bijna honderd mannen en een enkele vrouw. Ze behoren niet tot terreurgroeperingen als Islamitische Staat (IS), maar zijn wel tegen het regime van Assad. Dat ze nooit eerder samen hebben vergaderd, komt doordat zij tal van partijen en geloofsstromingen vertegenwoordigen.

Maar na drie dagen in het Saoedische Hotel Intercontinental opereert dit onwennige gezelschap nu toch als één geheel. De nieuw samengebrachte oppositie geeft zichzelf een gewichtige naam: het Hoger Onderhandelings Comité oftewel de HNC.

De internationale gemeenschap haalt opgelucht adem: tijdens de vredesonderhandelingen in Genève zullen er in elk geval ook gematigde Syrische politici komen opdagen die niet behoren tot het omstreden regime van president Bashar al Assad.

Maar helaas: de pas opgerichte HNC, hoewel intern zeer verdeeld, is eensgezind in haar standpunt: ze zullen niet in Genève verschijnen tot 'Bashar al Assad en zijn clique' zijn afgetreden.

Pas eind vorige week is er een sprankje goed nieuws: onder politieke druk van onder meer de Verenigde Staten besluit de Syrische oppositie definitief om toch in Zwitserland aanwezig te zijn bij de onderhandelingen. De voorman van de HNC, Riyadh Hijab, laat weten dat hij wil 'investeren in alle mogelijke kansen om het lijden van de Syrische bevolking te verlichten.'

2. Het staakt-het-vuren houdt wankel stand

Het is 27 februari 2016, middernacht, als in Syrië een gevechtspauze van start gaat. De westerse regeringsleiders die hier een 'positieve dynamiek' in bespeuren, doen dat met de moed der wanhoop. Dit akkoord lijkt even kansloos als al zijn voorgangers in vijf jaar oorlog.

Het gaat niet om een echt bestand, maar slechts om een tijdelijke wapenpauze die hulporganisaties in staat stelt om voedsel naar zwaargetroffen delen van het land te brengen. Bovendien wordt er op allerlei fronten gewoon doorgevochten. Zo mogen gebieden waarin de terreurorganisaties IS en het Al Nusra-front actief zijn, onverminderd worden gebombardeerd.

Toch blijkt het staakt-het-vuren een onverwacht succes, dat nu al ruim twee weken standhoudt. Weliswaar wordt er nog steeds gevochten in Syrië, maar volgens kritische organisaties als het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten is het aantal burgerdoden met wel 90 procent gedaald.

De VN-diplomaat die de onderhandelingen leidt, Staffan de Mistura, besluit daarop om de start van de vredesbesprekingen te verschuiven naar deze week, om het staakt-het-vuren de kans te geven om zich nog 'beter te vestigen'.

De Mistura, door de wol geverfd in het Midden-Oosten, wil niet steeds praten over de naleving van dit bestand, maar over de machtsverdeling in het Syrië van na de oorlog. Omdat een confrontatie tussen Assad en de oppositie in één ruimte te hoog gegrepen lijkt, zullen de onderhandelaars aanvankelijk aparte gesprekken voeren met beide partijen.

In Genève: uiterst rechts Staffan De Mistura (VN), uiterst links Bashar al-Jaafari (Syrië) Beeld EPA
In Genève: uiterst rechts Staffan De Mistura (VN), uiterst links Bashar al-Jaafari (Syrië)Beeld EPA

3. Poetin kondigt aan zich terug te trekken uit Syrië

Het is maandag 14 maart, de eerste dag van de vredesonderhandelingen, als de Russische president Poetin de internationale gemeenschap verrast met de aankondiging dat hij zijn leger terugtrekt uit Syrië. Rusland vocht de afgelopen vijf maanden mee aan de zijde van Assad om zijn verzwakte regime weer steviger in het zadel te krijgen.

De Russische president is er niet de man naar om zich in de kaarten te laten kijken. Niemand weet dus wat zijn aankondiging precies betekent. Hoewel er volgens hem een 'tijdspad' is afgesproken waarbinnen het Russische leger zich zal terugtrekken, zegt hij niet hoe dat eruit ziet.

Vaststaat dat ook de komende tijd zeker achthonderd Russische militairen in Syrië actief zullen zijn. Bovendien blijft het Russische leger aanwezig in de havenstad Tartus en op de luchtmachtbasis in Latakia, de afgelopen maanden het Russische zenuwcentrum van de luchtaanvallen op Syrië.

Toch wordt het besluit van Poetin onthaald als een stap in de goede richting. Volgens de Syrische oppositie, die aanvankelijk slechts tegenstribbelend naar Genève kwam, is er hiermee een serieuze kans op vrede ontstaan na vijf jaar oorlog. Zij zien hiermee de kans vergroot dat Assads 'dictatuur en zijn misdaden' ten einde komen.

VN-onderhandelaar De Mistura blijft zich gesteld zien voor een taak die op alle fronten fout kan lopen. Assad weigert publiekelijk om zijn rol als president ter discussie te stellen. Bovendien zijn veel hoofdrolspelers in Syrië niet uitgenodigd in Genève. Niet alleen de terroristenleiders van Islamitische Staat (IS) en Al Nusra ontbreken, maar ook de Koerden, die grote delen van het Noordoosten van Syrië hebben heroverd.

Toch ziet hij de aankondiging van Poetin als een lichtpuntje. 'Dit is een belangrijke ontwikkeling, waarvan we hopen dat die een positieve invloed heeft op het verloop van de onderhandelingen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden