Spotten in vrijheid

Kritiek leveren op Kadhafi was levensgevaardlijk. Maar na de persoonsverheerlijking is het in Benghazi nu tijd voor de spotprent. De tekenaars hebben een achterstand van 42 jaar in te halen.

Het is - o ironie - de wraak op de persoonsverheerlijking. Altijd overheerste Moammar Kadhafi het straatbeeld in Libië met zijn kolossaal geschilderd portret op pleinen en openbare gebouwen. Sinds de bevrijding van oostelijk Libië door de opstandelingen is het eigenlijk niet anders - maar dan anders.


De megalomane staatsieportretten zijn in Benghazi allemaal in de fik gestoken nadat op 17 februari de opstand was begonnen, maar opnieuw is overal op straat het hoofd van de Libische dictator te zien. Dit keer minder flatteus.


Muurschilderingen en handgemaakte posters tonen Kadhafi in poses die de ware aard van zijn regime verbeelden, of in situaties waarin de tekenaars de man graag zouden zien. Kadhafi als rat, met zijn hoofd klem in een muizenval. Kadhafi die een schop onder zijn hol krijgt. Kadhafi op de vlucht met een zak dollars. Kadhafi WANTED. Kadhafi als aap met zijn zoon Saif, ook als aap.


Een groot deel van de Kadhafi-cartoons in Benghazi wordt gemaakt in de openbare gebouwen rond het Vrijheidsplein die door de opstandelingen in gebruik zijn genomen. In een van de panden zit de 37-jarige Zuhair al-Jhani aan een bureau te werken aan zijn zoveelste Kadhafi-poster, met viltstiften op een groot wit vel.


Sinds enkele weken oefent al-Jhani, administrateur bij een bouwbedrijf, fulltime zijn hobby uit in dit gebouw, waar nog een kleine tien tekenaars hun werkplek hebben. Een achterstand van 42 jaar hebben ze in te halen. Al die tijd was kritiek leveren op - laat staan spotten met - Kadhafi levensgevaarlijk. De cartoonisten van het Vrije Libië tekenen zich een slag in de rondte om de schade te compenseren. De ontlading van het vrije woord en het vrije beeld: eindelijk mag het.


Al-Jhani tekent van tien uur 's ochtends tot negen uur 's avonds. Vijf of zes prenten per dag maakt hij, in een kamer die is genoemd naar Qair el-Hulali, een straatkunstenaar die in februari een kogel in zijn hoofd kreeg geschoten toen hij een anti-Kadhafitekening op een muur aan het spuiten was. Op de deur hangt zijn foto - een jonge man met een sikje en kaalgeschoren hoofd.


Waarom tekenen de cartoonisten voornamelijk Kadhafi's? Hij heeft een dankbaar uiterlijk, zegt Al-Jhani, met zijn gegroefd gelaat, zijn zonnebril, zijn weelderige haardos, zijn wrede mond, zijn hoofddeksels, zijn fantasiekostuums. Elementen die terugkomen in de poster waaraan hij nu zit te werken. Het is de cursus 'Zelf Kadhafi worden'. De tekst naast de gehate leider:


1) Was en kam je haar niet.


2) Draag een gek petje.


3) Draag altijd en overal een zonnebril.


4) Schrijf een boek en geef het een kleuren naam.


5) Zet je eigen tent op, zelfs voor het hoofdkantoor van de Verenigde Naties.


6) Zeg idiote dingen, zoals:


a) 'Een vrouw heeft het recht om te stemmen, ongeacht of ze man of vrouw is.'


b) 'Ik ben geen dictator, en ik heb niets tegen Facebook. Maar iedereen die Facebook ge bruikt, wordt gearresteerd.'


c) 'Als we geen elektriciteit hadden, zouden de mensen in het donker tv moeten kijken.'


Kadhafi heeft het, bezweert de cartoonist, allemaal echt gezegd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden