Spotprent?

Neelie Kroes eist in kort geding een schadevergoeding van het Rotterdams Dagblad wegens bovenstaande tekening van Theo Gootjes. Hoever kan een politiek tekenaar gaan?...

Jos Collignon, politiek tekenaar van de Volkskrant. Beeldde Veronica-voorzitter Joop van der Reijden af in jarretels en netkousen: 'Het soort van-dik-hout-zaagt-men-planken-tekeningen waar het hier om gaat vind ik niks. Die dragen niet bij aan de openbare meningsvorming. Als mensen een tekening met een grijns tot zich nemen, dan nemen ze ook de achterliggende gedachte tot zich. In dit geval gaat het om een afstotende tekening.

'De grenzen van een politiek tekenaar worden bepaald door de vraag of een krant de tekening wil publiceren, door het oordeel van de rechter en door het eigen vermogen van de tekenaar om grenzen te overschrijden. De lol van een politiek tekenaar is dat hij een andere benadering heeft van de lezer. Je komt niet via het hoofd, maar via de buik bij een lezer binnen.'

'Het tekenen van Van der Reijden in jarretels is niet hetzelfde als de afbeelding van Kroes als prostituée. Ik maakte duidelijk dat bij Veronica de commercie zich verschuilt achter de sex die Van der Reijden op het scherm brengt. Zo'n tekening heeft meerdere lagen.'

Joop van der Reijden: 'Een tekening kan vandaag de dag kennelijk veel verder gaan dan twintig jaar geleden. Ik constateer dat. Ik spreek niet van achteruitgang, dat is ouwe-mannenpraat, dat wil ik niet. U dacht toch niet dat ik het op mijn leeftijd leuk vind om in jarretels afgebeeld te worden? Maar het schijnt dat als je in de categorie Bekende Nederlander valt, alles mag.

'Het gaat overigens niet eens zozeer om mijzelf, het gaat om de mensen in mijn omgeving. Wat denkt u van het effect op mijn moeder van 94, of op mijn kinderen, als ze mij zo afgebeeld zien? Maar naar de rechter gaan is het domste wat je kunt doen. De verse vis wordt er hoe dan ook morgen in verpakt, terwijl een protest een forse driekolommer oplevert. Pas als ik als NSB'er of SS'er wordt afgebeeld, dan wordt mijn integriteit aangetast, dan gaat het te ver.'

Jos Collignon: 'Ik hou geen rekening met iemands gevoelens, of met die van zijn 94-jarige moeder. Het gaat om de denkbeelden waar iemand persoonlijk voor staat, daar pak ik hem op aan. Van der Reijden valt mij ook voortdurend lastig, met zijn platte mediasex. Er is altijd wel iemand gekwetst of iemand die de tekening niet begrijpt. Als ik daaraan moet denken, kan ik wel ophouden.'

Hans Wiegel, politicus: 'Ik vind het prachtig, uit pure ijdelheid. Politici slaan over het algemeen 's ochtends met trillende vingers de krant open om te kijken of ze wel vereeuwigd zijn. Aan Opland heb ik overigens bijna een trauma overgehouden. Hij tekende mij altijd met een snottebel uit mijn neus, als een jongetje. Maar hij hield er van de ene dag op de andere mee op, gelukkig.

'Ik ben nooit minder aangenaam getroffen door een tekening. Integendeel, ik heb ze allemaal uitgeknipt en in het knipselboek geplakt. Een politicus moet er tegen kunnen, want in de politiek gaat het er soms ook hard aan toe. Weet u, spot verlicht de werkelijkheid.'

Opland, politiek tekenaar van de Volkskrant: 'Politici mogen gekwetst worden, daarvoor zijn ze er. Het is in een kleine leefgemeenschap als Nederland zelfs noodzakelijk. Neelie Kroes is gewoon een dame die weer wat publiciteit nodig heeft op haar levensavond, daar lust ze wel pap van. Maar natuurlijk censureren we onszelf, wij hebben ook bepaalde opvattingen over wat wel of niet kan.'

Inge Brakman, secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten: 'Een columnist mag personen beledigen, een tekenaar mag dat ook. Het gaat altijd verder dan wat een journalist mag. Al sinds Albert Hahn bestaat er in Nederland een traditie van grote vrijheid op dit gebied. Ik kan me niet voorstellen dat het Rotterdams Dagblad deze zaak verliest. Dat zou een aanslag op de democratie zijn.'

Advocaat Germ Kemper, als Lex Dura columnist van Vrij Nederland: 'Ik herinner me het oordeel van de president over een tekening waarop toenmalig VNO-voorzitter Van Veen was afgebeeld, terwijl hij Van Agt geld toestopte. De president sprak van een kwetsende prent, want de tekening ontbeerde de noodzakelijke humor. Toen vond ik dat een bezopen uitspraak; alsof de rechter kan bepalen wat humor is. Tegenwoordig denk ik daar wat milder over.

'Beledigen is iemand kwetsen zonder ander zichtbaar doel. Bij politieke tekenaars is wel sprake van een achterliggend doel. Het gebeurt daarom maar heel weinig dat ze voor de rechter worden gedaagd. Door hun duidelijk becommentariërende functie is de vrijheid van meningsuiting in het geding. Die is van doorslaggevend belang. Publieke personen moeten een stootje kunnen velen, in het belang van het openbare debat.'

Tekenaar Peter van Straaten, onder andere Vrij Nederland: 'Ik ben nog nooit iets bedacht waarvan ik zei: dat teken ik niet. Ik bedenk nooit iets dat te ver gaat, dat zal wel aan mijn milde aard liggen. Lubbers afbeelden met zware baardvorming vind ik niet te ver gaan. Die baard is je houvast, daar maak je gebruik van. Dat hij er daardoor als boef uitziet, is een leuke bijkomstigheid.'

Harmen Bockma

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden