Sporter kan EPO verder vergeten

Wie tijdens de Olympische Spelen zijn prestaties kunstmatig wil vergroten door EPO te gebruiken, moet van goeden huize komen. De tests lijken waterdicht....

DE SPELEN in Sydney beloven de 'schoonste' te worden die ooit gehouden zijn. Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) besloot afgelopen maandag, na positieve adviezen van zijn medische en juridische commissies, om voor de screening op het dopingmiddel twee nieuwe tests in te zetten; een urinetest die door Franse onderzoekers is ontwikkeld en een bloedtest van Australische makelij.

Het is de bedoeling, de tests in combinatie te gebruiken: de bloedtest als eerste screening en de (duurdere) urinetest ter bevestiging, als de eerste test positief uitvalt. Volgens het Nederlandse IOC-lid Hein Verbruggen is hiermee een 'waterdicht' systeem geschapen om het verboden EPO-gebruik in de sport op te sporen.

De Australische bloedtest is in feite een indirecte test op EPO-gebruik. Hij meet een aantal veranderingen in het 'bloedbeeld', die tezamen een aanwijzing kunnen opleveren voor doping met EPO. Het definitieve bewijs moet echter worden geleverd door de Franse urinetest, die onderscheid weet te maken tussen het lichaamseigen EPO, dat in de nieren wordt aangemaakt, en het van buitenaf toegediende, met recombinant-DNA technieken nagemaakte bloedhormoon.

Tot voor kort was het nagenoeg onmogelijk om dit onderscheid te maken, waardoor EPO - dat de aanmaak van de zuurstoftransporterende rode bloedcellen in het bloed krachtig stimuleert - een vrijwel ideaal dopingmiddel was. Toon namelijk maar eens aan dat een verhoogde EPO-spiegel in het bloed van een sporter het gevolg is van bewuste doping en niet van een natuurlijk, fysiologisch proces waarbij het lichaam zelf meer EPO heeft aangemaakt. Het nagemaakte EPO-eiwit lijkt als twee druppels water op het echte EPO-hormoon.

Toch is dat twee wetenschappers van het Franse Nationale antidoping-laboratorium uiteindelijk gelukt. Begin juni publiceerden ze in het tijdschrift Nature over een nieuwe elektroforetische scheidingsmethode van natuurlijk en recombinant-EPO, die gebruik maakt van ladingsverschillen tussen beide soorten. Natuurlijk EPO heeft een lagere zuurgraad en een negatievere elektrische lading dan recombinant-EPO en dat verschil is met de nieuwe urinetest haarscherp aan te tonen, aldus de Franse onderzoekers F.Lasne en J. de Ceaurriz in Nature.

De Australische bloedtest, waarover diezelfde maand werd gepubliceerd in het vaktijdschrift Haematologica, kijkt naar de gevolgen die EPO-gebruik heeft op de samenstelling van het bloed. EPO stimuleert zoals gezegd de aanmaak van nieuwe rode bloedcellen waardoor de capaciteit voor zuurstoftransport door het bloed toeneemt en de sporter tot grotere prestaties in staat is.

Nieuwe rode bloedcellen, die uit het beenmerg afkomstig zijn, verraden zich door een iets andere samenstelling; de zogeheten reticulocyten (jonge rode bloedcellen) zijn dus te onderscheiden van oudere rode bloedcellen. Op zichzelf is dat echter nog geen aanwijzing voor EPO-doping. Er worden door het lichaam namelijk continu nieuwe rode bloedcellen aangemaakt, die de oude, afgedankte cellen moeten vervangen.

Maar, aldus de Australische onderzoekers, het aantal reticulocyten levert wél een aanwijzing op voor recent EPO-gebruik als die bloedcellen worden gemeten in combinatie met andere veranderingen in het bloed. Daaronder vallen een toename van het ijzerbindende transferrinereceptor-eiwit, het feitelijke gehalte aan EPO in het bloed, de hematocriet (een parameter voor de hoeveelheid rode bloedcellen in het bloed) en het percentage macrocyten (grote rode bloedcellen).

De bloedtest biedt een momentopname van het bloed, en is zo een variant op wat de Nederlandse EPO-deskundige, de internist prof. dr. J. Marx uit Utrecht, vorig jaar al opperde als dé methode om EPO-doping op het spoor te komen: een geregelde monitoring van het bloed van sporters, waarbij veranderingen in het bloedbeeld over de tijd (bijvoorbeeld iedere maand) worden genoteerd. 'Met zo'n testprogramma haal je mensen die frauduleus handelen, er echt uit', zei Marx toen.

De Australische snapshot is behoorlijk accuraat; 94 tot 100 procent van alle EPO-gebruikers valt er mee door de mand. En op een totaal van 189 onderzochte proefpersonen scoorden de Australische onderzoekers maar éénmaal mis, zo blijkt uit hun artikel in Haematologica. Voor het definitief aantonen van EPO-doping moet de test echter worden aangevuld met het 'harde' bewijs van de Fransen dat er inderdaad recombinant-EPO in de urine van een sporter is aangetroffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden