Spoorzoeken op de Cariben

Indianen op de Cariben lieten zich mogelijk moeilijker onderdrukken dan Columbus beweerde.

De eilanden die hij had gevonden zaten vol met mensen, schreef Columbus aan de Spaanse koning en koningin na zijn eerste Amerikaanse reis, waarop hij de Cariben had ontdekt. Hij had de eilanden makkelijk kunnen innemen, zo schreef hij verder, en was op geen enkele weerstand gestuit.

In de verhalen van Columbus en zijn mannen waren de bewoners van de Cariben wilden en kannibalen die zich gewoonweg lieten doden of tot slaaf maken. Zo wilde het thuisfront het graag horen. En omdat deze verhalen de enige schriftelijke bronnen over deze periode zijn, staat in de geschiedenisboeken nog steeds dat de indianenculturen op de Cariben binnen de kortste keren de kop waren ingedrukt.

Maar er zijn aanwijzingen dat groepen indianen zich wel degelijk wisten te handhaven en zelfs de Europeanen cultureel beïnvloedden. Om de werkelijke gevolgen van de kolonisatie van de indianen boven tafel te krijgen heeft Corinne Hofman (hoogleraar Caribische archeologie aan de Universiteit Leiden) met drie collega's 15 miljoen euro gekregen van de European Research Council.

Toen Columbus in 1492 aankwam op de Cariben, was het eilandenrijk een lappendeken van volken en culturen. Zo waren er de Cariben, naar wie het gebied vernoemd is, en de Taíno, het eerste volk waarmee Columbus kennis maakte. Deze Taíno voldeden met hun lichaamsschildering, piercings en verentooien aan het stereotype van de indiaan. Ze leefden, net als veel andere inwoners van de Cariben, van landbouw (mais, maniok, zoete aardappelen) en van wat de zee te bieden had aan schelpdieren, vis en schildpadden.

Schamper

De Europeanen deden vrij schamper over deze samenleving en moesten bijvoorbeeld weinig hebben van het plaatselijke dieet. Ze hadden eigen voedsel bij zich en levende varkens, kippen en geiten, die ter plekke niet voorkwamen. 'Maar het is ook bekend dat ze inheemse vrouwen als kokkins gebruikten die lokaal voedsel maakten', zegt Hofman telefonisch vanuit de Dominicaanse Republiek.

Een van de deelprojecten van het nieuwe onderzoek moet veranderingen in eetgewoonten van de verschillende partijen achterhalen, door middel van een isotopenanalyse van skeletresten. Wat namen Europeanen over van het indianendieet, en andersom?

Dat is het soort vragen waarin de onderzoekers geïnteresseerd zijn. Archeologisch materiaal suggereert namelijk dat de Europeanen de indianen niet simpelweg hun cultuur oplegden - zoals altijd beweerd - maar ook zelf werden beïnvloed.

Tijdens vooronderzoek op Oost-Cuba heeft het team van Hofman bijvoorbeeld 16de-eeuwse graven bestudeerd van indianen, Europese kolonisten en Afrikaanse slaven. De manier van begraven en de grafgiften waren een mengeling van de drie culturen. De Europeanen namen op dat punt dus net zo goed ideeën van de indianen over als andersom.

Op een andere schaal kijken de onderzoekers naar de onderlinge samenhang in het gebied. Al lang voor de komst van Columbus bestond tussen de eilanden een ingewikkeld netwerk van (handels)contacten en Hofmans team wil weten hoe die na 1492 veranderden, en welke migratiegolven er toen op gang kwamen.

Zo ontstond een vluchtelingenstroom van de Grote Antillen, die direct door de Europeanen werden gekoloniseerd, naar de Kleine Antillen, waar de Europeanen zich pas anderhalve eeuw later vestigden. Tijdens de tweede kolonisatiegolf wisten sommige indianen zich te handhaven. 'Op Dominica en Saint Vincent wonen bijvoorbeeld nog steeds Cariben', zegt Hofman.

Op de Cariben zijn ook nog nakomelingen van de Taíno te vinden, al zijn zij vaak van gemengde afkomst. Samen met de Cariben zijn zij het levende bewijs dat de Europeanen de indianenculturen nooit helemaal hebben uitgeroeid, en ze zijn trots op het erfgoed van hun voorouders.

De huidige Taíno hebben zelfs een ware revivalbeweging op poten gezet. Maar tegelijkertijd zijn de archeologische sporen van hun geschiedenis snel aan het verdwijnen door natuurrampen en grootschalige bouwprojecten voor het groeiende toerisme. Bij Hofmans project hoort daarom ook een onderzoek naar de wettelijke mogelijkheden om het Caraïbische erfgoed te behouden en toegankelijk te maken.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden