Spoorfietsen

De Vennbahn brengt de fietser over goeddeels vers asfalt van Aken door België naar Luxemburg. De spoorlijn waaraan de route haar naam ontleent, is lang niet meer in gebruik. De verhalen zijn gebleven.

Opgelet: navolgend incident is niet illustratief voor de charmes van de Vennbahn, een nieuw fietspad tussen Aken en de grens tussen België en Luxemburg. Maar misschien zegt het iets over het chronisch verlangen van veel wielrijders naar een vlak parcours.


Kermend ligt de mountainbiker uit Antwerpen onder zijn fiets in de berm van een smal, hobbelig paadje. Zijn helm zit scheef, zijn gezicht zit onder het bloed. Langzaam krabbelt hij overeind. Hij wijst naar een rechtopstaande staak - is het een wortel? 'Schandalig, dit.' Zijn trapper haakte erachter. 'Schandalig!'


Er stonden toch omleidingsborden, tussen de dorpjes Kalterherberg en Sourbrodt. De laatste 1,5 van het 125 kilometer lange traject moet nog geasfalteerd worden. Gelieve een ommetje te maken, wees voorbereid op een enkel klimmetje, het is laaggebergte, hier. 'We hebben de borden pas nog vergroot', verzucht projectleider Dany Heck van het Toeristenbureau voor de Oostkantons in België als hij over de duikelende Antwerpenaar hoort. 'Wat kun je nog meer doen?'


Aan weerszijden van het geitenpad was er weinig reden tot mopperen voor fietsers die de kuitenbijter schuwen. De Vennbahn op de grens van Ardennen en Eifel bestaat goeddeels uit vers, rimpelloos asfalt en gemoedelijk knerpend gravel. Het traject plooit zich in wijde bochten langs de Hoge Venen en scheert de kammen van het laaggebergte.


De schandalige staak zal inmiddels wel onder het plaveisel zijn gewalst, vorige maand stonden de asfaltmachines al klaar. Ooit was de Vennbahn de benaming van een spoorlijn met dampende stoomlocomotieven en, later, dieseltreinen tussen Aken in Duitsland en Troisvierges in Luxemburg. Welk uitzicht zal er vanaf de bok zijn geweest, een dikke eeuw geleden? Een vrije blik op het omliggende heuvelland misschien, met hier en daar een hoeve? De toenmalige machthebbers uit Pruisen hadden weliswaar op grote schaal naaldbossen laten aanleggen, maar erg uit de kluiten gewassen kan de aanplant destijds onmogelijk zijn geweest. Vandaag, op hetzelfde traject, staan de bomen aan weerszijden wel metershoog, dicht opeen, schouder aan schouder. Het is fietsen in een vallei van sparren en varens. Maar als er gaten vallen in de donkergroene muur, komt even hetzelfde heuvelland in beeld, waaruit nu kerktorentjes omhoog prikken.


'Vorsicht!' Bij Raeren, vlak onder Aken, komt een pelotonnetje kromgebogen racefietsers aansnorren, terwijl enkele grijzende wielrijders op e-bikes elkaar fotograferen voor het oude stationsgebouw. Dit is het België waar Duits de voertaal is. Even verderop, in Roetgen, is het na het vertrek uit Aken toch weer Duitsland, trouwens. De eerste 35 kilometer kruist het traject maar liefst elf keer de grens tussen beide landen - ongemerkt, alleen de nummerplaten van de auto's in de aanliggende dorpen bieden houvast. Dat is nog maar een deel van de werkelijkheid: formeel gezien is hier de oude bedding van de spoorlijn na de grenswijzigingen aan het eind van de Eerste Wereldoorlog zelfs op Duits grondgebied nog Belgisch territorium. Zo werden destijds veel grenscontroles voorkomen. Maar daardoor ontstonden er wel weer vier Duitse enclaven. En attention: ter hoogte van Waimes, halverwege zo'n beetje, is het terrein even Franstalig. Dit is zelfs naar Belgische maatstaven een tamelijk ingewikkeld traject.


Raeren is een van de plekken waar het spoorwegverleden nog het meest zichtbaar is. Roestige rails waartussen het onkruid is opgeschoten, een kluitje seinpalen, zelfs nog een reusachtige kraan voor het bijvullen van de stoomketels. Op een zijspoor staat een oude dieselloc.


Vanaf Roetgen gaat het omhoog naar zo'n 500 meter, nauwelijks merkbaar. Het is gemeten, het gemiddelde stijgingspercentage is 1,7 procent. De sparren maken plaats voor metershoge hagen, de eerste viaducten worden gepasseerd, malse weiden vouwen zich naar beneden. Monschau, het fraai gelegen maar overlopen vakwerkstadje aan de Roer, wenkt voor een ommetje. Een scherpe afdaling over een grindweggetje is er wel voor nodig - je zou het bijna vergeten, maar dit is wel bergland. Ruist er verderop langs de route een beek, daar beneden in het dal, is het de wind in de boomtoppen of is het toch een auto?


Voor het uitzicht is de spoorlijn nooit aangelegd. De locs sjorden vanaf 1889 wagons vol steenkool uit de mijnen rondom Aken naar de hoogovens in Luxemburg en keerden met ijzer terug. De lijn haalde het schrale boerenland ook uit het isolement - de bewoners vonden werk in de industrieën van Aken en Luik. Er kwamen al snel ook toeristen langs. In het interbellum begon het economisch belang van de lijn te tanen, het verval zette na de Tweede Wereldoorlog door, en na een periode dat er slechts een treintje voor toeristen heeft gereden, was de gewezen slagader volledig doodgebloed.


De verhalen zijn gebleven. Een aantal is opgetekend op informatiepanelen langs de route. Niet verwonderlijk dat dit een wingewest was voor smokkelaars. Vooral koffie bracht na de oorlog veel op. Smokkelaars in oude Belgische pantserwagens werden achterna gezeten door douaniers in Porsches. Het ooit afgelegen nietige dorpje Sourbrodt kreeg een vuige reputatie door de soldaten van het nabijgelegen kamp Elsenborn. Er zaten op den duur meer dan twintig cafés, het buurttreintje dat de militairen aanvoerde had de bijnaam Vurige Elias en volgens de bezorgde lokale geestelijke leidde de loc de inzittenden regelrecht naar de hel.


Naast de economie heeft strijdgewoel het traject gekleurd. Buiten Aken passeert de fietser antitank-blokken van de Siegfriedlinie. Veel verder, bij Born, gaat hij onder de boog van het verweerde Von Korff-viaduct door, in 1916 aangelegd door Russische krijgsgevangenen in een tijdsbestek van acht maanden. Sankt Vith was tot de Tweede Wereldoorlog een knooppunt van formaat, in het station kwamen 26 sporen samen, werden elke dag 1.000 wagons afgehandeld. Na het Ardennenoffensief kreeg het de benaming van het Stalingrad van het Westen, 90 procent van de oorspronkelijke bebouwing was zwaar beschadigd geraakt.


Verderop begint de Vennbahn meer te slingeren. Er moet hier en daar een steiler knikje worden genomen, er komt wat rotswand naderbij, een korte tunnel doorboort een heuvelrug, steeds weer volgen bruggetjes over klaterende stroompjes en opzij ligt daar plotseling de kloeke burcht van Burg-Reuland. Dit zijn de dalen van de Our en de Ulf. Waar in het noordelijke deel tussen de sparren soms wat monotonie dreigt, volgt hier de ene verrassing na de andere.


Er is er ook een na Lengeler, de laatste halte voor de grens met Luxemburg. Borden in het bos waarschuwen dat het fietspad verderop is geblokkeerd en dat je hier een klimmetje van 10 procent te wachten staat om het groothertogdom te bereiken. Door het diep uitgesneden talud trekt plotseling een koude tocht en wordt de reden van de afsluiting duidelijk. De ingang van de laatste tunnel van de Vennbahn doemt op: 800 meter lang, donker, vochtig en koud (5 graden). De Luxemburgse minister van Infrastructuur Marco Schank oordeelde onlangs dat deze onderdoorgang gesloten blijft. Binnen huizen vleermuizenkolonies, elf soorten maar liefst, naar verluidt. Die mogen blijven. Zelfs op de Vennbahn heeft de fietser het niet overal voor het zeggen.


vennbahn.eu


OOK OVER SPOOR

In de Oostkantons, de aan Duitsland grenzende kantons in België, is 850 kilometer aan fietsroutes uitgezet, over verkeersluwe straten, landweggetjes, bospaden en oude spoorlijnen. Ze worden met elkaar verbonden door het knooppuntensysteem. Reken af en toe op venijnige klimmetjes. Er zijn naast de Vennbahn in de Duitse Eifel verschillende routes die gedeeltelijk - variërend van 5 tot 40 km - over voormalig spoortracé gaan: het Kyll-fietspad (130 km), het Eifel-Ardennen-fietspad (112 km), het Enz-fietspad (50 km) en het Prüm-fietspad (98 km).


eifel.info, eastbelgium.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden