Spookmilitie doet Assads vuilste werk

Syrië's paramilitaire 'shabiha' maalt niet om het executeren van kinderen, zoals ze bewees in Houla.

Ze duiken op internet regelmatig op in de video's vanuit Syrië: mannen in zwarte overalls of burgerkleding die, omringd door militairen en politieagenten, betogers te lijf gaan met messen, knuppels, pistolen en geweren. Ze zijn vergeleken met de baltagiyye (schurken) die de verdreven Egyptische president Hosni Mubarak inzette tegen demonstraties, en met de Basji-milities die het regime in Iran gebruikt om protesten neer te slaan. Maar voor zover bekend hebben Egyptische noch Iraanse schurken ooit kleuters met messen en machetes afgeslacht. De Syrische shabiha draaien daar hun hand niet voor om; volgens overlevenden, getuigen en activisten waren het deze paramilitairen die vorige maand zeker 108 mensen - waaronder 49 kinderen - in Houla executeerden.


De term 'shabiha' komt mogelijk van het Arabische woord voor 'spook'. In de jaren zeventig en tachtig verwees ze naar maffia-achtige clans die opereerden in de kustregio van Syrië. De shabiha verdienden hun geld met smokkel van en naar buurlanden (alles van wapens tot elektronica), afpersing van winkeliers, chantage, etc. Ze waren meedogenloos en stonden boven de wet; de meesten waren alawieten, net als de kern van het Syrische regime. Hun leiders hadden familiebanden met de Assad-clan.


In de jaren negentig noopte hun groeiende macht en wreedheid het regime tot actie. Sindsdien zijn de shabiha minder actief. Bij het begin van de opstanden, in maart 2011, werden ze weer tevoorschijn gehaald. De kern bestaat nog steeds uit gespierde kale mannen met zwarte baarden, afkomstig uit de kustregio's. Ze zijn nu versterkt met vele arme Syriërs die het niet erg vinden om voor enkele tientallen euro's hun landgenoten te lijf te gaan.


Het verschil tussen veiligheidsagenten in burger, militairen en de soms geüniformeerde shabiha is niet altijd meteen voor iedereen duidelijk. De shabiha worden ingezet voor het allervuilste werk. De meeste van hen zijn nog altijd afkomstig uit de alawitische minderheid, ruim 10 procent van de bevolking.


Dat laatste verklaart voor een groot deel hun loyaliteit en bereidheid tot wreedheden: het regime zet de protesten in Syrië neer als een poging van soennitische extremisten om een islamitische staat te creëren, waarin minderheden als de alawieten vervolgd zullen worden. Voordat Assad senior in 1970 een coupe pleegde en alawieten de macht kregen, werden zij gediscrimineerd door de soennitische meerderheid in het land. De Assad-clan heeft de meeste alawieten ervan overtuigd dat hun uitroeiing te wachten staat als het regime valt.


'In Syrië ontstaat een burgeroorlog langs sektarische lijnen', zegt de Amerikaanse Syrië-kenner Joshua Landis. 'Het regime zet het reguliere leger niet in voor de meer onaangename acties, uit angst dat de voornamelijk soennitische militairen dan deserteren. Dus halen ze troepen van de juiste etniciteit tevoorschijn, wier loyaliteit verzekerd is.'


Bijkomend voordeel is dat het regime kan ontkennen dat het enige verantwoordelijkheid heeft voor de acties van de shabiha, die officieel geen onderdeel van de overheid uitmaken. Sinds het begin van de opstanden zijn deze milities dan ook ingezet voor de meer lugubere misdaden, waaronder massa-executies in Daraa, Rastan, Bab Amro en andere onder de voet gelopen bolwerken van de oppositie. Het bloedbad in Houla was hun jongste operatie.


Ook de VN houden de shabiha verantwoordelijk voor dit drama, zonder een rechtstreeks verband te leggen met de centrale overheid. Het is onduidelijk hoe de commandostructuur van de shabiha precies is, en in welke mate topmensen binnen het regime de eenheden dirigeren.


Of het bloedbad in Houla nu wel of niet van hogerhand werd bevolen, feit is dat de shabiha naar binnen trokken nadat reguliere militairen het groepje dorpen had gebombardeerd. Coördinatie was er ten minste op lokaal niveau. Overlevenden zeggen dat de aanvallers uit nabijgelegen alawitische dorpen kwamen. Taldaw, het plaatsje waar de slachting plaatsvond, ligt het dichtste bij die dorpen.


De shabiha spelen een steeds belangrijker en gruwelijker rol, als de meest loyale en wrede verdedigers van het regime-Assad. Zoals een ex-lid van de Syrische geheime politie, overgelopen naar de oppositie, het tegenover de Volkskrant verwoordde: 'Leger en veiligheidsdiensten kunnen instorten, maar de shabiha blijven trouw tot het einde. Ze hebben te veel bloed aan hun handen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden