Spookjestheater

'Als het eenmaal klopt, wordt het pure rock 'n' roll - een roadmovie in het theater.' Actrice Viviane De Muynck heeft zin in Ghost Road, de voorstelling waarmee festival De Keuze in de Rotterdamse Schouwburg vanavond opent.

'Hoe gaat het eigenlijk met Willem Nijholt? En met Maatschappij Discordia?' De Vlaamse actrice Viviane De Muynck (66) lijkt opgetogen met het bezoek uit Nederland. In de kantine van LOD Muziektheater in Gent eet ze tussen de middag een kopje groentensoep en smeert boterhammen met hesp en vleessalade.


Willem Nijholt en Maatschappij Discordia - het illustreert de veelzijdigheid van Viviane De Muynck. Met Nijholt was ze te zien in Hamlet in regie van Ivo van Hove, destijds bij het Zuidelijk Toneel. Daarvoor was ze jarenlang verbonden aan Maatschappij Discordia van Jan Joris Lamers. Maar dat is intussen al meer dan twintig jaar geleden.


Nu bereidt ze zich in Gent voor op de voorstelling Ghost Road waarmee het festival De Keuze in de Rotterdamse Schouwburg vanavond wordt geopend. Een wereldpremière. Theater dat zich beweegt op de diffuse grens van teksttoneel, beeldende kunst, performance en installatie. Ingewikkeld ook, vindt de Muynck. 'Je kunt altijd spelen op de toppen van je kunnen, maar niet altijd op de toppen van je ambitie. Maar als het eenmaal klopt, wordt dit pure rock 'n roll - een roadmovie in het theater.'


Het maakproces van Ghost Road is niet moeizaam, maar wel vermoeiend. De Muynck is niettemin een stoer mens, dat niet van wijken weet. De Muynck: 'Technisch is het een ingewikkeld proces geweest. De voorstelling is een soort levende installatie en cinematografie tegelijk. Met op het podium alleen een actrice en een klassieke zangeres. Daarnaast zijn er vooraf opgenomen filmbeelden te zien, aria's uit beroemde opera's, en nieuw gecomponeerde muziek. Het is een vlechtwerk van techniek, en de makers zijn zo secuur dat ze urenlang kunnen werken om juist die ene minuut perfect theater te kunnen realiseren.'


Ghost Road is gemaakt door regisseur Fabrice Murgia en componist Dominique Pauwels. Murgia (29, afkomstig uit Wallonië) geldt op dit moment als hét grote regietalent in België. Sommigen noemen hem een jonge Guy Cassiers (vanwege zijn voorliefde voor multimediaal theater); programmeurs van de belangrijke Europese theaters boeken zijn voorstellingen graag. Met Ghost Road maakt het Nederlandse publiek voor het eerst kennis met Fabrice Murgia.


De Muynck raakte vooral gefascineerd door zijn bevlogenheid. 'Ons eerste contact was op station Brussel-Zuid. Hij vertelde dat hij een voorstelling wilde maken over spooksteden in Amerika. Over oorden van verlatenheid, die ook de verlatenheid van de mens weerspiegelen. Over het afkalven van het verleden, het afkalven van de herinnering.'


Met regisseur, componist, cameraman en technici ging ze op reis. Vanuit Californië het lege Amerikaanse land in: Arizona, Nevada, Death Valley. Naar de nederzettingen waar mensen aanspoelen op plekken waar vroeger een bloeiende goudmijnindustrie was. Verlaten oorden, met een nieuwe populatie: gepensioneerden voor wie dit de enige plek is waar ze zich nog kunnen permitteren te leven. Of mensen die zich bewust hebben afgekeerd van het moderne leven. Die de moderniteit niet meer bij kunnen benen, zich er niet meer in herkennen. Drop-outs ook.


De Muynck: 'Op een van die plekken heb ik Martha Becket ontmoet, een levende legende. Ooit was ze in New York danseres in musicals, zo'n chorusline-meisje dat bijna militair werd gedrild: allemaal gelijk met de beentjes omhoog. Ze was dat op een gegeven moment zo beu, dat ze eind jaren zestig is vertrokken en is aangespoeld in zo'n stadje, waar vroeger zesduizend mensen woonden en nu hooguit vijftig. In het plaatselijke dorpshuis heeft ze een eigen theater gevestigd, ze heeft alle wanden en plafonds beschilderd en is er voorstellingen gaan maken. Op een gegeven moment ging daar zo'n roep van uit, dat mensen uit het hele land naar haar toe kwamen om het theater te zien.'


Dat De Muynck uiteindelijk Becket ter plekke heeft gesproken, is uitzonderlijk. De oude dame (intussen 92) leeft teruggetrokken: ze wil niet dat iemand haar in haar ouderdom ziet. Maar in Ghost Road heeft ze een prominente rol toebedeeld gekregen: het gesprek tussen haar en De Muynck is gefilmd, en flarden daarvan zijn in de voorstelling te zien.


De Muynck: 'Ze weet ervan, zeker. Ik heb haar gezegd: het wordt een hommage. Niet alleen aan haar, maar aan al die pioniers op die verlaten plekken. Tijdens onze reis hebben we prachtige verhalen opgetekend. Met elkaar hebben ze daar een nieuwe vorm van samenzijn gecre-eerd. We take care of our own, dat is het motto. Ze kennen het barre van de omstandigheden. Er zijn daar plaatsen waar het overdag 50 graden is en de temperatuur 's nachts tot min 20 daalt. Ze hebben een geheel andere relatie tot het begrip tijd.'


Murgia


In het repetitielokaal loopt regisseur Fabrice Murgia al twitterend en telefonerend rond, terwijl hij intussen een stellage aan apparatuur in de gaten houdt. Een hippe jongen, met een fascinatie voor nieuwe technieken en andere invalshoeken voor modern theater. Voor hem is al die techniek overigens geen opsmuk, hij is ermee opgegroeid. 'Zijn vertelvorm maakt de vervreemding tastbaar van een generatie die zich meer thuis voelt in de virtualiteit van het internet dan in de wereld zelf', staat er in zijn cv. Niettemin werkt hij in Ghost Road samen met twee routiniers; naast De Muynck is dat operadiva Jacqueline Van Quaille (76). Haar carrière omvat vele grote operahuizen en alle grote operarollen, ze speelde zelfs Bianca Castafiore in de musical Kuifje. Beide vrouwen staan als enige levende wezens op het podium. Samen verbeelden zij degenen die voor de verlatenheid hebben gekozen, en van daaruit terugkijken op het verleden. Op het podium worden ze live gefilmd, daarnaast zijn er beelden van De Muynck die in soepjurk en met petje op door het landschap van Death Valley loopt.


Gedwee staan beide dames bij de repetitie in het gelid, terwijl de regisseur en de technici hun creatie stapje voor stapje, beeld voor beeld vervolmaken. Totdat De Muynck er even genoeg van heeft en de gang op beent. Even later zit de actrice van het Europese kunsttoneel in een plastic tuinstoel een sigaretje te roken.


'Kunsttoneel, dat is het zeker, maar de verhalen zijn menselijk, en de filmbeelden toegankelijk. Er zitten metaforen in, maar het is geen abstractie. Je moet het publiek niet onderschatten. Ik vind dat je Macbeth niet hoeft te hebben gelezen om een extreme bewerking ervan te kunnen begrijpen. Je maakt gewoon je eigen versie van Macbeth. Deze voorstelling zal iedereen op zijn eigen manier interpreteren, al naar gelang de fase van het leven waarin je je bevindt.'


Fase


De levensfase waarin De Muynck zich nu bevindt, is die van even pas op de plaats maken. Haar carrière in Nederland nam een vlucht toen ze in 1987 met een Theo d'Or werd bekroond voor haar rol in Who's afraid of Virginia Woolf?, een productie van De Toneelschuur Haarlem. In die tijd speelde ze bij Discordia ook een van haar mooiste rollen, in Kras van Judith Herzberg. Daarna denderde de trein door. Vanaf midden jaren negentig is ze haar eigen, en vooral eigenzinnige weg gegaan. Ze werd de gezichtsbepalende actrice van de Vlaamse Needcompany, het avant-gardegezelschap van Jan Lauwers dat op alle grote festivals van Europa en ook ver daarbuiten speelt. De laatste productie die ze bij de Needcompany maakte was The art of entertainment - een performance over de achterkant van de amusementsindustrie. Dat was in 2010, en daarna vond ze het even genoeg.


Ook met Ghost Road zal De Muynck op tournee gaan, maar in de toekomst wil ze zich meer gaan richten op film en televisie. 'Filmen is heel intens, maar uiteindelijk gaat de film op reis, en ik blijf lekker thuis', zegt de actrice die de afgelopen twintig jaar voornamelijk tussen de koffers heeft geleefd. Onlangs heeft ze voor het eerst van haar leven samengewerkt met Jan Decleir, in de tv-serie Met man en macht, over de plaatselijke dorpspolitiek, die vanaf januari wordt uitgezonden. En in oktober speelt ze een klein rolletje in de nieuwe EO-serie Van Gogh; een huis voor Vincent. Met, jawel, onze eigen Jeroen Krabbé. 'Ik kende hem nog niet en heb pas geleden kennis met hem gemaakt. Ik vond destijds zijn film Left Luggage erg mooi. Aardige man ook, scherpe humor. Op dat vlak doet hij me een beetje denken aan Willem Nijholt.' Wat theater betreft staat een project over Anaïs Nin en Henry Miller op stapel (voorjaar 2013, in Polen) en een opera met de Vlaamse jonge-gardegroep FC Bergman. Genoeg voorlopig, vindt ze.


'De bron is een beetje opgedroogd. Deze winter ga ik voor het eerst van mijn leven een koffer pakken, niet om te werken maar om zo maar ergens naar toe te gaan. Een maand lang weg, naar een plek waar niemand iets van me hoeft. Ik heb een oogziekte, als 's winters alles grauw en grijs is, hebben mijn ogen nauwelijks contrast, dan is het alsof om me heen de luiken zijn dichtgevallen. Ik ga ergens heen waar het licht is, waar het zand wit is, waar de zon schijnt en waar mensen gaan dansen als ze muziek horen. Waar het leven trager is. Waar het verlaten is.'


Ghost Road door LOD Muziektheater (Franstalig, met Nederlandse boventitels) is te zien op 20 september als opening van het festival De Keuze van de Rotterdamse Schouwburg. Tournee: lod.be


KUNST VOOR HET KIEZEN

'Imagine there's no countries' (naar John Lennon) is dit jaar het thema van het festival De Keuze van de Rotterdamse Schouwburg. Voor het eerst zonder artistiek leider Annemie Vanackere, die naar Berlijn is vertrokken. Wel werd er voor de programmering samengewerkt met het festival Noorderzon in Groningen.


'Twaalf dagen kunst, muziek, theater, denken, dans', wordt het publiek beloofd. Naast de openingsvoorstelling Ghost Road zijn onder meer te zien: Life and Times door Nature Theatre of Oklahoma (delen 1 t/m 4, ook in een marathonvoorstelling), The Fault Lines door Meg Stuart, Detroit Dealers door Wunderbaum, The Priestess door Kréatör (Hongarije), Lick but don't swallow! door Biriken (Turkije, over een pornoactrice als reddende engel), Come Back door Doris Uhlich (Oostenrijk, over de schoonheid van veranderende lichamen), One Hour door Edit Kaldor (Hongarije/Nederland) en Ganesh versus the Third Reich door Back to Back Theatre (Australië, 'de swastika in ere hersteld'). Dagelijks is rond 22.30 uur een gratis line-up van bands, performers en dj's in de hal van de schouwburg, geprogrammeerd in samenwerking met Motel Mozaique. Met onder meer Rats On Rafts, Kapok, Maask en Tom Barman.


De Keuze van de Rotterdamse Schouwburg, van 20 t/m 30 september. deinternationalekeuze.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden