Spinozaprijs: René Bernards

Vier onderzoekers kregen gisteren in Den Haag de Spinozapremie toegekend, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland. Harde werkers, stuk voor stuk....

René Bernards

Kankerspecialist

Prof. dr. René Bernards van het Nederlands Kanker Instituut (NKI) heeft een grote rol gespeeld bij het voorspellen van het verloop van kanker. Met een goede test kan de arts beter beoordelen of chemotherapie nodig is. Als de prognose aangeeft dat de kanker waarschijnlijk niet uitzaait, kan de patiënt een belastende behandeling bespaard blijven.

Na zijn opleiding in Amsterdam, promotie in Leiden en werk aan de Harvard University, werd Bernards in 1992 hoofd van de afdeling moleculaire carcinogenese van het NKI. Tevens is hij sinds 1993 deeltijdhoogleraar van de Universiteit Utrecht en sinds 2003 ook wetenschappelijk directeur van het biotech bedrijf Agendia, dat de kankertesten aan de man wil brengen. Het bedrijf is gevestigd in het Slotervaartziekenhuis in Amsterdam.

In november 2004 kreeg hij de Josephine Nefkens prijs, groot 50 duizend euro, voor zijn baanbrekende kankeronderzoek. Destijds zei de jury al dat zijn werk van onmiddellijk belang is voor de zorg van patiënten.

Bernards (52) houdt zich bezig met de fundamentele processen in de cel. Waarom sterft de ene cel af en gaat de ander juist ongebreideld delen, wat tot kanker kan leiden? Het antwoord is gelegen in de genen. Op het NKI ontwikkelde hij een techniek om de activiteit van de genen in kaart te brengen. Zo kwam hij met een test om vast te stellen of een borstkankergezwel gaat uitzaaien.

Daarnaast heeft hij technieken ontwikkeld om gen na gen in de cel te blokkeren en methoden ontwikkeld om nieuwe functies toe te voegen aan de cel. 'Ik heb veel robots in huis die de tests kunnen doen, maar ik was op zoek naar geld om de stoffen te kopen waarmee de robots aan het werk kunnen. De prijs komt wat dit betreft als geroepen.'

Hiermee hoopt hij in de toekomst betere medicijnen te ontwikkelen tegen kanker en voor patiënten die chemotherapie nodig hebben om te bepalen welke behandeling de beste is.

Een noodzakelijke ontwikkeling, zegt hij. 'Nieuwe medicijnen zijn duur, dertig-tot veertigduizend euro per patiënt. We weten dat soms een kwart van patiënten baat heeft bij een dure vorm van chemotherapie. Om de zorg betaalbaar te houden, moet je weten wie dat zijn.'

Het meest concreet aan het werk van Bernards is de betere diagnose van borstkanker. De test is nog niet standaard ingevoerd, maar er zijn experimenten gaande in twintig ziekenhuizen in Nederland en honderd in Europa, zodat veel vrouwen ermee in aanraking komen, voorspelt Bernards. In de toekomst zullen voor meer vormen van kanker dergelijke tests worden ontwikkeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden