Spindoctors Al Qaida zullen opgetogen zijn

AMSTERDAM - Zijn de media te ver gegaan in het publiceren van schokkende beelden - met bebloede handen en al - van de moordenaars van Woolwich? Hebben zij de daders het platform gegeven dat ze zochten? En zo ja, hadden ze dat beter niet kunnen doen?


Het zijn vragen die media en mediadeskundigen in vooral Groot-Brittannië zich stellen, gevoed door kritiek van lezers en kijkers. De antwoorden lopen uiteen.


Dat over de moord uitvoerig moest worden bericht, betwist niemand. Maar hoe, dat is een andere zaak. Diverse kranten hebben de twee daders precies de 'megafoon' overhandigd die zij met hun misdrijf op het oog hadden, schrijft Sunder Katwala, directeur van denktank British Future en oud-journalist, op de site van het tijdschrift New Statesman.


Vooral de voorpagina donderdag van The Guardian, zegt Katwala, zag eruit als een terroristische oorlogsposter. Door een grote foto van een van de daders loopt de kop 'Jullie zullen nooit veilig zijn.'


Het is een uitspraak van de man en het is precies de boodschap die alle daders van terreurdaden er bij het grote publiek in willen rammen. Terrorisme is immers het gebruik van geweld om maatschappelijke onrust te zaaien voor een politiek doel.


The Telegraph en Metro deden net zoiets, met schreeuwende koppen als 'Oog om oog, tand om tand. We stoppen niet met vechten voor jullie ons met rust laten.' De spindoctors van Al Qaida kunnen opgetogen zijn, volgens Katwala.


Andere Britse kranten kopten zakelijker, vanuit de feiten. Terecht, vindt Margreet Vermeulen, ombudsvrouw van de Volkskrant. Voor aanhalingstekens in de kop, altijd al een zwaktebod, zou zij niet hebben gekozen, zeker niet met een citaat van de daders. 'Je kunt gewoon een nieuwskop maken. De neutrale werkelijkheid is al hard genoeg.'


Op de manier waarop de Volkskrant de kwestie aanpakte, heeft Vermeulen niets aan te merken. Kritische lezersbrieven bleven grotendeels uit. Wel waren een paar lezers ontevreden over 'Telegraaf-achtige' passages in het verslag op donderdag. En een enkeling stelt: al die aandacht brengt een volgende aanslag dichterbij.


Kranten kunnen echter 'nooit helemaal inschatten welk effect berichtgeving kan sorteren en daarom maar afzien van publicatie', zegt Vermeulen. 'Onze eerste verantwoordelijkheid is verslag te doen van wat er op straat gebeurt. Daar hebben de mensen recht op. Welke motieven heeft de dader? Dat is belangrijke informatie.'


Met hetzelfde argument verdedigt Roy Greenslade, hoogleraar journalistiek aan City University en oud-journalist, in zijn blog op de site van The Guardian de Britse kranten. 'Redacteuren zijn niet verantwoordelijk voor de vergaande consequenties van hun beslissing om nieuws te publiceren.' Het zou hun volgens Greenslade het werken onmogelijk maken.


Maar komen journalisten er zó makkelijk vanaf? Hebben zij geen maatschappelijke verantwoordelijkheid?


Zeker wel, meent Charlie Beckett, oud-journalist en directeur van Polis, een Britse media-denktank. In zulke ernstige gevallen moeten zij wel degelijk een 'ethische en politieke' afweging maken. 'Ik geloof niet in een plicht om alles maar te publiceren.' Niet voor niets, schrijft hij, is het publiek wel degelijk sommige beelden onthouden.


Toch is zijn conclusie: 'Je kunt niet begrijpen wat er is gebeurd zonder de dader, de locatie en de geschokte getuigen te horen en te zien.'


Waar anderen nog reppen van een 'dilemma', is bij Greenslade geen spatje twijfel te bespeuren: de media, meent hij, hebben uitstekend hun werk gedaan. Schokkende beelden? In een mum van tijd waren ze overal op het internet te zien. Kranten en tv zouden 'totaal geschift' zijn om daaraan voorbij te gaan.


Nee, schrijft Mark Urban, redacteur van het BBC-programma Newsnight: het uit de media weren van jihadisten met bebloede handen zou 'totaal ineffectief' zijn.


Maar, geeft hij toe: 'De implicaties daarvan - waar en wanneer zal iemand besluiten een volgende aanslag te plegen? - zijn, op zijn minst, verontrustend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden