Spijbelaartjes schreeuwen in stilte

Twee keer per maand is er 'leerplichtzitting' voor spijbelende kinderen. Het gaat veelal om verwaarloosde en misbruikte kinderen van verslaafde ouders....

Peter de Greef

Het is 9.00 uur: Chamo (16) zit bij rechtszaal 11. Dikke blauwe jas aan, lange sjaal om en een geinig blauw-grijs mutsje op. Ze is drie uur en tien minuten te vroeg. Chamo moet voor de kantonrechter verschijnen: ze spijbelt veel. Stilletjes zit ze te wachten. Er is iets met Chamo, maar wat?

Ze is niet de enige tiener die zich op de derde verdieping van de Rotterdamse rechtbank moet melden. Twee keer per maand houdt de rechtbank een zogeheten leerplichtzitting. Vroeger moesten veelal ouders en verzorgers op dergelijke zittingen verschijnen. Maar sinds de nieuwe Leerplichtwet dagvaardt het OM vaker jongeren zelf. Dus zit Arendo (15) hier met z'n oma, en Booker (15), een begenadigd fietsendief, die daarvoor binnenkort bij de kinderrechter moet verschijnen. Artur (17) is met iemand van de jeugdreclassering. Angoli (16) komt met moeder en de gezinsvoogd. Yvonne (16) heeft haar ouders meegenomen. Stieven (13), een vrolijk ventje, is alleen.

Stieven is wat je noemt een overlever. Hij begon met spijbelen in groep 7 van de basisschool. Plots was hij weg. En lang ook. Hij zwierf door de stad. Zonder thuis: zijn moeder zat vast voor drugssmokkel in Suriname, zijn vader was een junk. Zijn enige vaste plek was bij zijn zus, een jonge meid en al moeder, dus met andere zorgen. Had de Kinderbescherminghem niet gevonden dan zat hij nu niet glunderend tegenover kantonrechter Antoinette Scheele-M.

Rechter Scheele-M kent Stieven goed. Toen hij een keer niet op een zitting verscheen, liet ze hem ophalen door de Dienst Vervoer & Ondersteuning. Om zeven uur 's ochtends werd de kleine man door kerels in uniform van zijn bed gelicht. Dat maakte indruk. Sindsdien werkt Stieven hard aan zichzelf. Hij doet zijn leerstraf met verve, heeft weer regelmaat in zijn leven en is vrolijk.

Stieven is een huppelende success story. Vaak zijn de tieners die op de leerplichtzitting komen schuchtere jongens en (vooral) meisjes die in stilte om hulp schreeuwen. Wie niet luistert, hoort het niet: misbruik, mishandeling, verwaarlozing, een alcoholische vader, een verslaafde moeder. Misschien is het daarom dat de leerplichtzitting door cracks wordt gedaan. Sfeerbepalend is officier van justitie Ad de Beer. Een joviale kerel die met Brabantse bravoure de jongeren voor zich wint. Ebrok duidelijkheid. Tegen Arendo bijvoorbeeld: 'Luister jongen, twee dingen: we gaan regelen dat die school je nu toelaat. En als dat niet snel gebeurt, halen wij de directeur hierheen. Met jou spreek ik af dat je gewoon gaat doen. Die laatste twee jaar op school ga jij er iets van maken. Want het ligt niet aan oma, maar aan Arendo.'

De stille motor in de rechtszaal is Ad Roelofs, de advocaat die de tieners krijgen toegewezen als ze zelf geen raadsman hebben. Vaak heeft hij de kinderen voor de zitting al gesproken. Hij ontpopt zich als hun coach. Zoekt oplossingen, doet aan nazorg, stuurt brieven en maakt afspraken met ze. Kinderen worden vaak maanden gevolgd.

Het is 12.10 uur. Chamo komt met haar moeder het zaaltje in lopen. In een mum van tijd hebben ze ruzie. De Beer slaat toe. Tegen moeder: 'U bent het eigenlijk zat. Als het aan u ligt, gaat ze maar ergens anders wonen.'

'Ja. . . Maar ze is mijn dochter. Ik moet haar zelf opvoeden.'

Tegen Chamo: 'Is er iets wat wij niet weten, waarom het niet goed gaat?'

Snauwend: 'Nee.'

'Is er iets gebeurd.'

'Nee.'

'Dat altijd maar zo boos zijn, snap ik niet. Denk je dat je daar iets tegen kunt verzinnen?'

Huilend: 'Ik weet het niet.'

'Misschien is het verstandig aan een psycholoog te vragen om met je te praten.'

'Dat heeft geen zin. Ik ben gewoon zo.'

'Dit hele verhaal houden we niet omdat we denken dat je gek bent, maar omdat we niet weten wat er aan de hand is.'

'Er is toch niks aan de hand.'

Rechter Scheele-M: 'Maar elke keer dat je hier bent, ben je zos, zrdrietig. Dat wijst erop dat er iets is. Ik wil daar meer duidelijkheid over. We gaan het gewoon doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden