Spieken in je eigen boek

Voor de tweede keer schreef Tim Krabbé een scenario naar zijn eigen boek. In hechte samenwerking met regisseur Martin Koolhoven, maar 'De grot' is wel zíjn verhaal gebleven....

Regisseur Martin Koolhoven noemde zijn film De grot in Utrecht, tijdens het Nederlands Filmfestival, een 'Krabbé-Koolhovenfilm' en scenarioschrijver Tim Krabbé bestrijdt het niet. 'Natuurlijk is dat zo: het is een verhaal van mij en dat is in de film heel herkenbaar, maar net als Spoorloos een film van George Sluizer was, is De grot óók een echte Koolhovenfilm. Ik ben bij De grot meer daadwerkelijk betrokken geweest, maar dat de film daarom minder de stempel van de regisseur zou dragen, vind ik absoluut niet.'

Na Flanagan (Adriaan Ditvoorst, 1975), De paardentekenaar (Thijs Chanowski, 1983), Red Desert Penitentiary (George Sluizer, 1984) en Spoorloos (George Sluizer, 1988 naar Het gouden ei) is De grot - de Amerikaanse remake van Spoorloos even niet meegerekend - de vijfde film naar een boek of verhaal van Krabbé en de tweede (na Spoorloos) waarvoor hij zelf het scenario schreef.

Van de boeken van Tim Krabbé wordt wel gezegd dat ze net als die van de ook veel verfilmde Jan Wolkers 'beeldend' zijn geschreven: je ziet al lezend helder voor je wat er gebeurt. Krabbé weet niet precies wat dat is, hij wil zijn manier van werken ook niet analyseren, maar natuurlijk ziet hij wel beelden voor zich als hij schrijft. Hij vindt vooral zijn landschapsbeschrijvingen typerend, en werkt soms wel eens met foto's naast zijn computer. Maar wanneer hij aan een scenario begint, gaat hij niet aan filmbeelden zitten denken. Hij gaat zijn eigen verhaal niet als het ware weer eens teruglezen als een filmer.

'Het gaat net andersom. Ik begin weer helemaal op nul, ik ga dat verhaal dat ik eerst in een boek heb opgeschreven, opnieuw vertellen met scènes waarvan ik denk dat ze bruikbaar zijn voor een film, waarbij ik niet ontken dat ik zwaar spiek in mijn boek. Het is toch niet wezenlijk anders dan het schrijven van een boek. Ja, de dialogen moeten anders, omdat ze moeten worden uitgesproken door acteurs. Daar denk ik wel aan natuurlijk. Ik probeer het wel eens voor mezelf te ''bekken'', speel ook wel eens een scène zelf, om te weten hoe een acteur zal reageren. Ik heb op die manier zelfs wel eens een gebaar gevonden. Ik beeldde me de situatie in hoe twee mensen elkaar in een café begroeten, maakte daarbij een gebaar en probeerde dat gebaar te beschrijven.'

Aanvankelijk zou Dominique Deruddere (de Belg van films als Crazy Love, Wait until Spring, Bandini en onlangs Iedereen beroemd!) De grot verfilmen. Per email of post was er wel een samenwerking in de scenariofase, maar uiteindelijk besloten de producenten dat De grot toch niet echt een Deruddere-verhaal was en Martin Koolhoven (onder meer Suzy Q en Amnesia) werd aangetrokken als vervanger. Het klikte meteen tussen Koolhoven en Krabbé, tijdens het scenarioschrijven is er een hechte samenwerking gegroeid.

Krabbé: 'Met Sluizer heb ik niet zo vaak over het scenario gebogen gezeten. Martin en ik hadden sessies met z'n tweeën, we hebben samen achter de computer gezeten, samen scènes geplaatst. Martin is een slimme verhalenbegrijper, hij snapte het verhaal op een gegeven moment beter dan ik. Dan zei ik er dingen over en dan zei hij: nee, want het zit zo en zo in elkaar.

'Dat vond ik ontzettend leuk: mijn verhaal in een ander brein te zien overgaan. De grot werd uiteindelijk zíjn verhaal en toen gebruikte hij mij om af en toe nog wat informatietjes op te halen. Zo'n samenwerking was er met George Sluizer niet. Ik kwam wel eens langs of stuurde wat op, hij zei er dingen over en op een gegeven moment hebben we elkaar door allerlei redenen niet meer gesproken.'

Tim Krabbé zou zich niet kunnen voorstellen dat een regisseur een boek van hem zo zou gebruiken als Hitchcock wel deed. Die nam het plot uit een boek en gooide de rest in de kachel. 'Ik vind Hitchcock een slecht voorbeeld, want ik vind dat hij allemaal vervelende films heeft gemaakt. Verder denk ik niet dat het met een verhaal van mij ooit zou gebeuren. Waarom zou een regisseur zoiets doen als het verhaal goed is? Als je een kant en klare roman hebt, het verhaal is goed en het heeft qua verhaalstructuur ongeveer de lengte van een film, wat zou je er dan als filmer aan willen veranderen? Ik zou geen enkel boek van mij weten waarbij dat nodig is.'

Nu ja, de Amerikanen die een remake van Spoorloos wilden maken en de rechten kochten om van Het gouden ei hún The Vanishing te maken, haalden Krabbés verhaal toch behoorlijk door de molen. 'Door het einde te veranderen, gooiden ze met het kind het badwater weg. Om alleen het gegeven van een verdwenen meisje en een psychopaat over te nemen, daarvoor hadden ze de rechten niet hoeven te kopen. Dat zijn elementen die algemeen zijn en op zich volkomen oninteressant. Men was wel gefascineerd door het verhaal, maar vervolgens te bang om het zo te maken, wat tamelijk onbegrijpelijk is. Ik wijt het aan lafheid.'

Toen het scenario van De grot klaar was, heeft Krabbé zich nergen meer mee bemoeid. Hij was enorm verrast toen hij de film zag. 'Je moet toch maar afwachten hoe het eruit ziet: de beelden, de locacties, het uiterlijk van de acteurs. Het belangrijkste was dat zijn montage heel anders was dan ik mij voor ogen zag tijdens het schrijven van het scenario, en die ik meteen meesterlijk vond werken. Het was een knappe manier om dat verhaal van mij opnieuw te vertellen. Het einde vind ik ook beter dan het boek.'

Krabbé heeft Spoorloos nu acht keer gezien en, mede door allerlei schoolvoorstellingen, De grot zes keer, maar hij heeft het vermogen telkens 'zijn geest leeg te maken' om er elke keer opnieuw van te genieten. 'Ik vind De grot minstens zo goed als Spoorloos. Als de film over vijf jaar zijn carrière heeft gehad, praat ik er misschien anders over, dan ben je ook beïnvloed door het succes. Spoorloos heeft veel succes gehad en het is een illusie om te denken dat mijn manier van kijken daardoor niet is beïnvloed. Het zou erg opschepperig zijn als je zou zeggen dat je je aan de invloed daarvan zou kunnen onttrekken.

'Dat geldt ook voor mijn boeken. Het zijn je kinderen, maar je kijkt naar een kind dat door iedereen gewaardeerd wordt toch anders dan naar een kind dat iedereen een lul vindt. Ik heb dat altijd met mijn boeken gehad, maar goed, de laatste waren allemaal een succes.'

En als De grot onverhoopt geen succes wordt? Tim Krabbé: 'Dat kan ik me nauwelijks voorstellen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden