Spetters komt er bekaaid af

Wie in 'Film in Nederland' een nieuw naslagwerk vermoedt, komt bedrogen uit. Dan is 'Van Fanfare tot Spetters' interessanter...

Er spoelt een filmboekengolfje over Nederland. Onlangs verscheen Film in Nederland en vandaag worden het Filmjaarboek 2003 en Van Fanfare tot Spetters van Hans Schoots gepresenteerd.

Het Filmmuseum in Amsterdam wijdt vanaf volgende week een programma aan de Nederlandse film tussen 1958 (toen Fanfare werd uitgebracht) en 1980 (het jaar van Spetters) met onder andere de toentertijd verketterde, maar nu als invloedrijk beschouwde film van Paul Verhoeven. Vantevoren zou je alles willen lezen over de film, over de regisseur, over de ontvangst destijds en over de plaats van de film in de Nederlandse filmgeschiedenis.

Film in Nederland - daarin moet je al die informatie toch kunnen vinden.Het boek - een uitgave van Ludion en het Filmmuseum - pretendeert een 'uitgebreid en fascinerend' overzicht te geven van de Nederlandse film in zijn volle breedte. In alfabetische volgorde komen tweehonderd films aan de orde door middel van een korte beschrijving. Daarnaast worden thema's behandeld als de animatiefilm, de documentaire, filmmuziek en film en literatuur.

Maar Spetters komt er wel heel bekaaid vanaf. Drie keer wordt de film genoemd. De meeste woorden (een stuk of dertig) worden eraan gewijd in een halve pagina over 'de provincie' in de Nederlandse film. Dan komt Spetters nog voor in het stukje over Pruimenbloesem, de eerste Nederlandse pornohoofdfilm (overeenkomst: naakt), en in het stukje over Zomerzotheid,'de Spetters van de jaren dertig'.

En dat is het grote manco van het boek. De keuze van de films maakt een willekeurige indruk. Stukjes over onderwerpen als 'Boekverfilmingen in het buitenland' en 'Kostuums' lijken er met de haren bijgesleept, zo schetsmatig worden ze behandeld. Film in Nederland is geen naslagwerk, maar een haastig gevulde grabbelton met veel kleur en plaatjes.

Filmpublicist Hans Schoots doet een veel serieuzer poging (een deel van) de geschiedenis van de Nederlandse film te behandelen. Schoots schreef eerder het goed ontvangen Gevaarlijk leven. Een biografie van Joris Ivens.

Zijn Van Fanfare tot Spetters heeft als ondertitel 'Een cultuurgeschiedenis van de jaren zestig en zeventig'. Schoots centrale stelling luidt dat in de geschiedschrijving over de jaren waarin de Nederlandse samenleving zo snel veranderde, veel te weinig aandacht is besteed aan de rol die het massamedium film daarin heeft gespeeld.

Wie zijn boek zo'n ambitieuze ondertitel geeft, wekt verwachtingen. Over de Nederlandse jaren zestig bestaan al standaardwerken als die van Hans Righart (De eindeloze jaren zestig) en James Kennedy (Nieuw Babylon in aanbouw). Zou een boek 'waarin de tijdgeest eens van een andere kant kan worden betrapt' werkelijk nieuwe inzichten kunnen bieden? Zou Schoots erin geslaagd zijn de geschiedenis van de Nederlandse samenleving en film tot een onontkoombaar geheel te vervlechten?

Schoots gaat zover te stellen dat een film als Blue Movie (1971) van Pim de la Parra en Wim Verstappen van wezenlijk belang is geweest voor de seksuele revolutie. De film staat, met 2.335.301 bezoekers, op vijf in de tophonderd van bestbezochte Nederlandse films. Het leek wel of heel Nederland de seksavontuurtjes van Hugo Metsers in een Bijlmerflat wilde meemaken.Schoots wil aantonen dat Blue Movie en andere films van de 'seksgolf' zoals hij het noemt, een belangrijke rol hebben gespeeld in de verandering van het denken over seks. Maar bewijzen daarvoor geeft hij niet. Want, constateert hij ook zelf, daar is weinig onderzoek naar gedaan.

In het hoofdstuk over de Gouden jaren van de Nederlandse filmindustrie, toen grote publiekstrekkers werden gemaakt als Blue Movie, Keetje Tippel, Help, de dokter verzuipt! en Soldaat van Oranje, zijn de maatschappelijke ontwikkelingen helemaal naar de achtergrond verdwenen. Het gaat vooral over de producenten en het Nederlandse sterrendom.

Het beste hoofdstuk van het boek is het laatste, waarin Schoots onder het kopje Zonder illusies schrijft over Spetters. De dromen uit de wederopbouwtijd waren vervlogen, het was de tijd van no future. Schoots betoogt dat de invloed van Spetters op de Nederlandse film aanzienlijk is geweest. All Stars, Wilde Mossels, Costa! en Van God los zijn alle schatplichtig aan hun voorganger.

De ondertitel van Schoots' boek had beter De Nederlandse film in de jaren zestig en zeventig kunnen luiden. Want als bijdrage aan de geschiedschrijving over de Nederlandse film is het werk interessant. Het is zijn verdienste dat het plaatsen van de films in een maatschappelijke context, zoals hij heeft gedaan, niet meer dan logisch lijkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden