Spelsysteem van Oranje heeft zijn tijd gehad

Of het Nederlands elftal zaterdagavond nu wint of verliest van Andorra, hoe er wordt gespeeld staat vast. En dat is nu juist het problemen, menen Kees Brongers en Daniël Koning....

Kees Brongers Daniel Koning

HET Nederlands elftal speelt al jarenlang een systeem dat gebaseerd is op balbezit. Balcirculatie is heilig verklaard. Holland valt aan is het credo, met veronachtzaming van het feit dat het systeem door de tegenstanders inmiddels is geanalyseerd en geëvalueerd.

Systemen hebben de neiging te perverteren. Ooit werd in Italië het catenaccio zalig verklaard, een systeem gebaseerd op een ijzersterk verdedigingsblok en de snelle uitbraak op het juiste moment. Langdurig balbezit van de tegenstander werd gedoogd om dit moment te kunnen bepalen. Het systeem ontaardde steeds meer in de opvatting dat er niet mag worden verloren. Op zo'n moment haakt het publiek af en heeft het systeem afgedaan.

Het Nederlandse model wordt gekenmerkt door overdadig balbezit. Het combinatiespel is erop gericht de tegenstander onder druk te zetten, en op die manier kansen af te dwingen. Doordat het systeem inmiddels bij iedereen bekend is, kan het door tegenstanders - afgezien van voetbaldwergen als Andorra - effectief bestreden worden. De verrassing ontbreekt.

Als de bal op het middenveld veroverd wordt, juicht heel het team: we hebben de bal. Dan wordt weer begonnen aan de eerste steek van het breiwerk van voorspelbare aanvallen, waarbij de probleemverleggende pass hoog op het prioriteitenlijstje staat. De tegenstander gedoogt dit balbezit omdat hij bekend is met de rustige manier van overschakelen van verdediging naar aanval. Zo ontstaat er een optisch overwicht dat niets anders is dan gedoogd balbezit in het besef dat er nog alle tijd is om in te grijpen. Het oeverloze geschuif is doel op zichzelf geworden. Er wordt niet meer gewonnen, het publiek haakt af. Het systeem heeft afgedaan.

Tijd dus voor iets nieuws: verander van systeem tijdens de wedstrijd, zonodig meerdere malen. De idee dat spelers die op een bepaalde manier zijn opgeleid slechts in dat systeem zouden kunnen spelen, is niet afdoende bewezen. Sterker nog: Co Adriaanse wint sinds enige weken met Ajax door een spelconcept te hanteren dat haaks staat op de decennialang ingeslepen huisstijl.

Het is ook een misvatting dat balbezit en aanvallend voetbal het grootste kijkplezier opleveren. Het publiek kan zich vervelen of van enthousiasme op de banken gaan staan, net zoals dat mogelijk is in een systeem waarbij meer balbezit aan de tegenstander wordt gelaten. De voetballers van Oranje zouden de tegenstander af en toe bewust moeten laten komen en gecontroleerd verdedigend moeten spelen: door bepaalde passlijnen af te dekken en andere open te laten een aanval voorspelbaar maken, en vanuit die situatie al vooruit te denken aan een snelle tegenaanval.

Het huidige systeem hoeft niet de prullenbak in, maar er moeten elementen aan toe worden gevoegd om het niet in schoonheid te laten sterven. Meerdere systemen spelen in een wedstrijd maakt het spel niet makkelijker voor de spelers. Maar wel een stuk interessanter voor zowel voetballers als publiek. Waarom geen spelsysteem ontwikkeld met een aantal ingebouwde varianten, die kunnen worden ingeluid door een aantal, van tevoren afgesproken, tekens van de coach naar een spelbepalende speler?

Na de uitschakeling van Nederland voor het wereldkampioenschap, in de uitwedstrijd tegen Ierland, beweerde Louis van Gaal dat hij zijn spelers door het oorverdovende enthousiasme van het publiek niet meer kon bereiken voor tactische aanwijzingen toen dat nodig was. Hij stond machteloos. Hoezo? In andere takken van sport is dat toch ook mogelijk. Bij honkbal, bijvoorbeeld communiceert de coach als een volleerd pantomimespeler met zijn spelers.

Wat zo node gemist wordt in het Nederlandse voetbal, is het besef dat je slim moet zijn; zeker op momenten dat je niet sterk genoeg bent. Als tachtig minuten combineren niet tot een doelpunt leidt, moet je iets anders verzinnen dan alle ballen hoog voor het doel van de tegenstander plaatsen. Dan moet er gezocht worden naar onorthodoxe oplossingen. In zo'n situatie kunnen creatieve, onberekenbare solisten bijvoorbeeld voor verwarring bij de tegenstander zorgen.

Tot slot: de Nederlandse arrogantie laat de gedachte niet toe dat een tegenstander bewust de Nederlandse patronen toestaat, om vervolgens met een of twee intercepties, en een snelle overschakeling naar de aanval de wedstrijd te kunnen beslissen. De analyse van de Nederlandse coach luidt dan ook steevast: 'We hebben uitstekend gespeeld, want we hebben meer kansen gecreëerd dan de tegenstander'.

Dat die tegenstander zijn enige kans heeft benut komt niet omdat hij beter is. Nee, dat komt door domme pech, en door de laffe speelwijze van middelmatige spelvervuilers. Onze helden horen op het hoogste niveau thuis. Ze zijn ten onrechte uitgeschakeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden