analyse

Speelt farmaceut AstraZeneca vals spel? Of heeft de EU fouten gemaakt bij de vaccinaanschaf?

Productie van het AstraZeneca-vaccin in India.  Beeld AFP
Productie van het AstraZeneca-vaccin in India.Beeld AFP

De farmaceut die het meest bestelde vaccin van Europa moet leveren, AstraZeneca, heeft naar eigen zeggen productieproblemen. Daardoor kan het ineens veel minder vaccins leveren in het eerste kwartaal. De Europese Unie vermoedt vals spel. Of is het een onhandig opgesteld contract?

Het eenvoudig te distribueren vaccin, tevens bekend als het ‘Oxford-vaccin’, wordt waarschijnlijk vrijdag goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) en speelt een belangrijke rol in alle Europese vaccinatieprogramma’s. AstraZeneca meldde vrijdagavond uit het niets dat het dit kwartaal geen 80 miljoen doses aan de EU kan leveren, maar slechts 31 miljoen. Productieproblemen bij een fabriek in België liggen daaraan ten grondslag, verklaarde het bedrijf. Maar die verklaring wekt argwaan op in Europa.

In een scherpe verklaring maakte Eurocommissaris Stella Kyriakides duidelijk dat de EU de farmaceut niet vertrouwt. De vrees bestaat dat de vaccins toch aan niet-Europese landen zijn geleverd. ‘We willen precies weten welke doses waar geproduceerd zijn en aan wie ze geleverd zijn’, aldus Kyriakides.

Vandaag zei de Britse minister die verantwoordelijk is voor het vaccinatiebeleid, Nadhim Zahawi, tegen Reuters dat hij juist vol vertrouwen is dat AstraZeneca voor Groot-Brittannië wél overstag komt met de beloofde leveringen tot half februari en later. De Britse krant The Telegraph schrijft dat Europese diplomaten denken dat Europese voorraden van het vaccin voor een hogere prijs zijn doorverkocht aan Groot-Brittannië, dat het AstraZeneca-vaccin al op 30 december goedkeurde.

Productieproblemen zijn natuurlijk niet uit te sluiten, maar dan zouden wel alle klanten daar op dezelfde manier last van moeten hebben, zegt de Duitse gezondheidsminister Jens Spahn tegen ZDF.

Onrust

Europa investeerde miljarden in de ontwikkeling van nieuwe covid-19 vaccinaties. Het idee dat het nu andere landen wel hun beloofde leveringen krijgen en de EU in het eerste kwartaal drastisch minder vaccins krijgt vanwege productieproblemen wekt veel onrust.

‘De farmaceuten moeten hun verplichtingen nakomen’, zegt Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen in een digitale bijeenkomst van het World Economic Forum.

De frustratie over het uitblijven van de beloofde leveringen is zo groot dat de EU farmaceutische bedrijven de komende dagen wil verplichten alle vaccinexport vanuit de EU te registreren. ‘Wij, de EU, moeten kunnen weten of, en zo ja, welke vaccins uit de EU worden geëxporteerd’, zei de Duitse minister van Gezondheidszorg, Jens Spahn. ‘Alleen op die manier kunnen we zeker weten of de EU-contracten met producenten eerlijk worden nageleefd.’

Onervarenheid

Gezondheidseconoom Xander Koolman van de Vrije Universiteit wijst erop dat het gezamenlijk optrekken van Europese landen bij de vaccinaanschaf grote voordelen heeft. ‘De wezenlijke investeringen maakten het mogelijk dat er zo snel vaccins ontwikkeld konden worden en voorraden werden aangelegd.’ Tegelijkertijd vreest hij dat onervarenheid in Brussel bij het opstellen van contracten met farmaceuten Europa nu parten speelt.

Hoewel de contracten met farmaceuten grotendeels geheim zijn, is het wel bekend dat Europa relatief weinig betaalt per afgenomen vaccin van AstraZeneca. Zo kost dit vaccin Europa 1,78 euro per stuk. Andere landen betalen soms meer per vaccin. Koolman: ‘Op het moment dat de fabrieken er eenmaal staan, waar Europa dus wezenlijk in heeft geïnvesteerd, is het voor de farmaceut vervolgens aantrekkelijker om eerst te verkopen aan landen die de hoogste stuksprijs betalen. Ik vermoed dat dat niet goed is doordacht bij het opstellen van het contract. Vanaf een afstand bezien is dat de dynamiek die Europa nu in de problemen brengt.’

Europese functionarissen ondertussen zeggen tegen persbureau Reuters dat AstraZeneca mogelijk toch extra gaat leveren aan Europa om de tekorten te bestrijden, maar de farmaceut zelf geeft daar nog geen duidelijkheid over.

Lees ook

Minder vaccins van AstraZeneca geleverd: moet ik nu langer wachten op een prik?

Hoe gaat het met vaccineren in Nederland en wereldwijd? De belangrijkste grafieken op een rij

Dit gebeurt er in jouw lijf als de prik is gezet

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden