Speciaal taaltje voor incest

Hoe komt het dat zoveel omstreden onderwerpen in Nederlandse romans aan de orde komen, maar euthanasie nog nauwelijks? Neem de homo- en de vrouwenemancipatie, kindermishandeling, incest, drugsgebruik, huiselijk geweld - allemaal onderwerpen waarover uitentreuren geschreven is, soms subtiel, soms met de botte bijl, maar in elk geval vanuit elk mogelijk...

Monica Soeting

Nagalm van Nico Duyvesteijn (Arbeiderspers; fl 29,95) gaat volgens de achterflap over twee broers, van wie de een de ander bij het sterven helpt en daarna met hevige schuldgevoelens te kampen krijgt. Het eerste exemplaar werd aangeboden aan de Amsterdamse huisarts W.S. van Oijen, een van de hoofdrolspelers in de IKON-documentaire Dood op verzoek.

Nagalm begint weliswaar met de beschrijving van Henks kunstmatige dood, de broer van het ik-personage, maar daar blijft het bij. In een kaal soort welzijnswerkerstaal dat voor 'eerlijk' moet doorgaan maar vooral smakeloos is, bespreekt de verteller met huisarts Adri het euthanasieproces. Er zal niets engs gebeuren, belooft Adri. Henk zal niet overgeven en hij krijgt geen krampen, hij gaat hoogstens een beetje rochelen: 'Het middel werkt spierverslappend waardoor zijn tong naar achteren zakt.' Om negen uur krijgt Henk een drankje. Een uur later constateert Adri dat hij dood is.

De verteller vervalt in gepeins, maar dat gaat niet over zijn betrokkenheid bij Henks euthanasie. Wat blijkt? Dit is niet de vierde Nederlandse roman over euthanasie, maar de honderdduizendste die over incest gaat. In gedachten gaat de verteller terug naar zijn kindertijd. Naar de avonden waarop zijn autoritaire vader de kleine Henk uit zijn bed haalde, waarna hij huilend terugkwam, zijn onderbroek in de knuistjes geklemd.

Meer ontboezemingen volgen, nu niet meer op de kale manier waarop Duyvesteijn over de euthanasie van zijn broer vertelt, maar in rollende, ronkende zinnen. Padvinderachtige dialogen - 'Joh, kijk uit, je vingers zitten onder het bloed' - wisselt hij af met oraties die direct uit de mond van dominee Gremdaat lijken te stammen.

Het is alsof niemand eerder over incest heeft geschreven en Duyvesteijn zich tot taak heeft gesteld een speciaal soort taal voor het onderwerp te ontwikkelen. Gek genoeg is hij niet de enige die zo denkt. Het moet dus iets met het onderwerp te maken hebben. Maar wat? Dat er op incest nog steeds een taboe rust en op euthanasie allang niet meer? Na Nagalm zou je haast wensen dat het omgekeerd was.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden