SPD leerde van Clinton, CDU kan leren van Bush

VOOR Gerhard Schröder werd onlangs een oude politieke metafoor uit de kast gehaald: de teflonkanselier. Zijn regering maakt een rommelige indruk, ministers treden bij bosjes af, andere moeten in het parlement hun linkse verleden verdedigen....

De oppositie ligt gevloerd op de grond. Net toen het leek te lukken de regering in het nauw te brengen met het militante verleden van de Groene ministers, maakten de CDU-leiders een kapitale fout: de poster die Schröder als misdadiger op politiefoto's voorstelde. Hij moest na algemene verontwaardiging worden teruggetrokken.

Plotseling was de publieke aandacht weer gevestigd op het gebrek aan leiding en strategie bij de christen-democraten, in plaats van op de fouten van de regering. Opnieuw klinkt de kritiek van vroegere CDU-kroonprinsen op partijvoorzitter Angela Merkel. De partij begint al een beetje te lijken op de SPD tijdens de zestien droevige oppositiejaren.

Hoe moet je ook oppositie voeren tegen een tegenstander die je eigen programma uitvoert? Schröder lanceert 'rechtse' hervormingen die zijn partij nog blokkeerde toen Kohl regeerde. Intussen trekt de economie aan. Het is hetzelfde probleem waarvoor de Amerikaanse conservatieven stonden bij Bill Clinton, het grote voorbeeld van Schröder: de president had hun programma gestolen en de economie bloeide.

De Republikeinen zochten de oplossing in een keihard gevecht met de liberale levenshouding waar Clinton als eerste babyboomer in het Witte Huis voor stond. Ze betwistten zijn legitimiteit als politiek leider. Geen strijd om sociale zekerheid of andere inhoudelijke zaken, maar om de presidentiële leugentjes inzake Monica Lewinsky.

Iets dergelijks proberen de christen-democraten in Duitsland ook. Rond de herdenking van de Duitse hereniging afgelopen herfst herinnerden ze Schröder en de zijnen luidruchtig aan hun aarzeling, tien jaar daarvoor, om een snel samengaan van West- en Oost-Duitsland te accepteren. Links heeft altijd al een gestoorde verhouding met het vaderland gehad, zei Merkel.

Daarna kwam het debat over Duitse 'Leitkultur'. De christen-democraten wierpen zich op als verdedigers van de Duitse natie tegen de buitenlandse horden die de regering het land in wil halen. In werkelijkheid zijn regering en oppositie het in grote lijnen eens over het te volgen immigratiebeleid. Tegen het homohuwelijk fulmineerde de CDU/CSU in de bondsdag alsof het avondland ten onder dreigde te gaan. Ten slotte volgde begin dit jaar de merkwaardige slag om het verleden van Joschka Fischer, een discussie die helemaal niets met de politiek van nu te maken heeft.

In het bondsdagdebat werd de hele links-rechtsstrijd van de jaren zestig en zeventig nog eens overgedaan. Duitsland was vanaf 1949 een vrij land, niemand hoefde met stenen te gooien, zei Merkel. De christen-democraten proberen de indruk te wekken dat zij de enige fatsoenlijke Duitsers zijn, en linkse politici niet kunnen worden vertrouwd.

Met Fischers verleden was een zwakke plek geraakt. Uit reconstructies blijkt, dat de minister wilde aftreden bij de eerste publicatie van foto's waarop te zien is hoe hij een agent slaat. Anderzijds lijkt de aanval van de CDU weinig sympathie bij de kiezers op te wekken. 'De jaren zestig zijn voorbij, welkom in de jaren vijftig', vatte een commentator de indruk samen die de gelijkhebberij van de CDU op velen maakt. Wie wil er in Duitsland terug naar de jaren vijftig? Intussen straalt Schröder in zijn post-linkse vriendschap met het bedrijfsleven moderniteit uit.

Een blik op de Verenigde Staten zou voor de CDU ook hier nuttig zijn: de republikeinse revolutie van Gingrich en de impeachment van Clinton mislukten. De cultuurstrijd met het linkse erfgoed van de jaren zestig bleek niet het juiste recept om de macht terug te veroveren.

Dat lukte wel met het 'compassionate conservatism' van George W. Bush. Onlangs waarschuwde de vroegere Clinton-adviseur Dick Morris een groepje sociaal-democratische strategen in Berlijn dat de Europese conservatieven de campagne van Bush zullen kopiëren. Ze kunnen 'linkse' sociale standpunten verpakken in een conservatief jasje, en zo het midden heroveren.

Dan kan de paradoxale situatie ontstaan dat de 'derde weg'-sociaal-democraten over geld praten, en hun tegenstanders over waarden. SPD-strateeg Machnig maakt zich hierover grote zorgen. De 'Kulturkampf' over de jaren zestig wint Schröder met gemak. Veel moeilijker wordt het als de christen-democraten de kanselier op zijn eigen terrein bestrijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden