SPD'er Wienand veroordeeld voor DDR-spionage

Karl Wienand (69), een voormalige Duitse top-sociaal-democraat, is woensdag in Düsseldorf wegens spionage voor de DDR veroordeeld tot een gevangenisstraf van tweeëneenhalf jaar....

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

DÜSSELDORF

Het strafproces, dat langer dan een jaar heeft geduurd, is een van de laatste processen waarmee de Duitse justitie de geschiedenis van veertig jaar Duits-Duitse deling probeert te verwerken. Parallel aan de berechting van Wienand loopt in Düsseldorf nog het proces tegen Gabriele Albin, die de plaatsing van de NAVO-kruisraketten aan Stasi en KGB zou hebben verraden.

Wienand was in de jaren zestig en begin jaren zeventig in de Bondsdag fractiemanager van de SPD en vertrouweling van de legendarische Herbert Wehner, fractievoorzitter van de SPD. In 1972 kwam de partij in grote problemen toen kanselier Willy Brandt in de Bondsdag maar net een motie van wantrouwen overleefde. Naar later bleek omdat een lid van de CDU was omgekocht door de Stasi. Twee jaar later sneuvelde Brandt alsnog over Günter Guillaume, de Stasi-mol op de bondskanselarij. Brandt werd opgevolgd door Helmut Schmidt.

Wienand ontkent bij hoog en bij laag voor Oost-Berlijn te hebben gewerkt. Oorspronkelijk, zo heeft hij het Hof verzekerd, zocht hij in opdracht van Wehner contact met de DDR. Het was de periode waarin Brandt zijn 'Ostpolitik' ontwikkelde, de opening naar het Oosten en zijn historische knieval in het voormalige getto van Warschau. Brandt kreeg er in 1971 de Nobelprijs voor de vrede voor.

Wienand groef echter zijn eigen graf, toen hij vorig jaar tijdens een verhoor ontkende na 1974 - nadat hij uit de Bondsdag was gestapt - nog contact te hebben gehad met de Stasi. In werkelijkheid was er tussen hem en Stasi-majoor Alfred Völkel een hechte vriendschap ontstaan en ontmoetten de twee elkaar honderden malen achter de Muur, in Oost-Berlijn. Volgens het Hof heeft Wienand tijdens deze ontmoetingen politieke geheimen uit Bonn verraden.

Het proces heeft overigens meer vragen opgeroepen dan beantwoord. Onduidelijk blijft de rol van Herbert Wehner, die twee jaar geleden door de weduwe van Willy Brandt postuum, maar uiterst vaag ervan werd beschuldigd 'een man van Moskou' te zijn. Wehner was ooit communist, maar sloot zich na de oorlog aan bij de Duitse sociaal-democraten. Waarnemers van het proces kregen regelmatig de indruk dat het Openbaar Ministerie onder grote druk stond van conservatieve politieke kringen, die alsnog proberen Brandts Ostpolitik in een kwaad daglicht te stellen.

Opmerkelijk in dit verband is dat een CDU-minister, Bernd Schmidbauer, chef van de geheime diensten, in 1993 verslaggevers tipte dat hij Wienand op de korrel had. Deze mededeling was sensationeel, omdat tot dat moment nooit bevredigend was opgehelderd waarom Brandt de motie van wantrouwen kon overleven en hoe Guillaume in de bondskanselarij was gesluist. Het gerucht was altijd dat Wienand een CDU-lid had omgekocht. Het was Markus Wolf, chef van de Oostduitse Stasi, die later bekend maakte dat niet Wienand maar hijzelf de CDU-parlementariër had omgekocht.

Werner Grossmann, de opvolger van Wolf, verklaarde eerder dit jaar onder ede dat Wienand nooit geld heeft ontvangen. Twee Stasi-officieren hielden vol dat Wienand vanaf 1986 maandelijks tienduizend mark uit Oost-Berlijn kreeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden