Duitse verkiezingen

SPD de grootste, partijleider Olaf Scholz wekt Duitse sociaal-democratie weer tot leven

SPD-leider Olaf Scholz lijkt de opvolger van de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Op een partijfeestje in Potsdam wordt de brave coronaboks alvast ingewisseld voor omhelzingen.

SPD-leider Olaf Scholz tijdens de verkiezingsbijeenkomst van zijn partij in Berlijn.  Beeld Photothek via Getty Images
SPD-leider Olaf Scholz tijdens de verkiezingsbijeenkomst van zijn partij in Berlijn.Beeld Photothek via Getty Images

Ergens aan het begin van de lange verkiezingsavond valt op het SPD-verkiezingsfeestje in Potsdam een zin die de politieke situatie in Duitsland goed samenvat: ‘Kan de tv niet op ZDF? Daar hebben we 2 procent meer dan bij de ARD!’ De jonge sociaal-democraat die dit roept lacht erbij en laat zich door de barman nog een groot glas bier bijschenken. Toch is de stemming vooral in de eerste uren gespannen, hier bij de SPD in de hoofdstad van de deelstaat Brandenburg- het kiesdistrict van lijsttrekker Olaf Scholz.

De sociaal-democratische Kanzlerkandidaat schittert zelf in afwezigheid, hij wacht in de volgepakte partijcentrale in Berlijn, nog niet wetend of hij dat pand als verkiezingswinnaar zal verlaten of als nipte nummer 2 achter de CDU/CSU. Nog nooit was de verkiezingsavond in Duitsland zo spannend.

‘Tot drie maanden geleden werden we door iedereen dood geschreven, nu staan we bij 25 procent!’ Manja Schüle, de Brandenburgse minister van Cultuur en Wetenschap probeert de boel in haar toespraak vlak na het bekend worden van de eerste uitslagen op te zwepen.

Feestjurk

Het enthousiasme van de 42-jarige politicus in feestjurk werkt aanstekelijk. Opeens durven de tweehonderd aanwezigen in het café van het filmmuseum in Potsdam, ongeremd te juichen, beginnen elkaar te omhelzen in plaats van het te houden bij de brave coronabox, ook al is de avond nog lang niet beslist.

Het is waar wat Manja Schüle zegt. Niemand, ook de meeste sociaal-democraten niet, had deze uitslag een half jaar geleden geloofd. De oudste sociaal-democratie ter wereld leek bezig uit te doven. De partij van Friedrich Ebert, Kurt Schuhmacher en Ernst Reuter, mannen die jonge Duitsers alleen nog van straatnaambordjes kennen, de partij van grote meneren Willy Brandt en Helmut Schmidt, van die ongrijpbare Gerhard Schröder, de laatste sociaal-democraat die in 2002 op landelijk niveau een verkiezingsrace won, blunderde en zichzelf richting marginaliteit ruziede.

En hoeveel SPD-beleid de Grote Coalitie de afgelopen vier jaren ook uitvoerde, van minimumloon tot de plannen voor een basispensioen en het huwelijk voor mensen van het gelijke geslacht: de credits ervoor gingen naar Angela Merkel en haar CDU/CSU.

Fletse Laschet

Nog in mei dit jaar luidde de algemene verwachting dat de sociaal-democraten bij deze verkiezingen daarom best eens onder de 10 procent konden duiken. In juni begonnen de kansen te keren. Door de blunderende Baerbock en de fletse Armin Laschet kreeg Olaf Scholz, die deze campagne al een jaar lang wat ijzerenheinig een langeafstandsloop noemt, iets wat steeds meer op een momentum begon te lijken. In augustus streefde de SPD de Groenen voorbij in de peilingen en in september ook de CDU.

Scholz dankt zijn overwinning écht niet alleen aan de zwakte van anderen, vinden twee jonge SPD-ers Christian en Markus. ‘We hoorden bij de campagnestand vaak dat mensen hem het meest vertrouwen als leider, omdat hij zich in de coronacrisis heeft bewezen, in Duitsland en Europa’, zegt Christian. Markus vult aan: ‘Dat is waarnaar kiezers zoeken in het vacuüm na Merkel.’ Dat Scholz bewust de continuïteit met Merkel benadrukte, vonden ze niet bezwaarlijk: ‘Dat hij zich liet fotograferen met z’n handen in die Merkelruit, is ook ironie.’ Bespottelijk vinden de twee het dat de CDU na zo’n krakend verlies alsnog zou willen regeren.

De Duitse sociaal-democratie leeft, heeft weer een toekomst. De collectieve opluchting over die wetenschap, een paar keer per uur bevestigd door de geruststellend hoge rode staaf op de tv-schermen, neemt in Potsdam met het vorderen van de avond - en de alcoholconsumptie - de overhand over de nerveuze speculaties over de - best realistische - mogelijkheid dat de CDU/CSU ook zal proberen een regering te vormen als ze met een kleine marge tweede worden.

‘Geen oude, vermoeide mensen’

Er is een zin uit de toespraak van cultuurminister Schüle die blijft hangen, een zin gericht aan de Brandenburgse partijgenoten: ‘Het succes is vooral te danken aan jullie: geen oude, krachtloze vermoeide mensen, zoals sociaal-democraten zo vaak worden afgeschilderd!’

Nee, in de zaal staan inderdaad mensen van alle leeftijden, maar de doorsnee is jong. Dertigers en veertigers. Overigens zouden SPD-ers van het eerste uur zich misschien wat verwonderen over de hoeveelheid streepjesoverhemden, stropdassen en parels bij vooral de jonge aanwezigen. Maar als de hapjes worden geserveerd, aardappelsalade met gehaktballen, en sneetjes brood varkensvet, ruikt het in Potsdam in elk geval weer naar arbeiderspartij.

Dan klinkt er in de zaal opeens accentloos Nederlands. Het blijkt Rob van de Water, een inmiddels gepensioneerd politiek adviseur van de sociaal-democraten in Brussel, met zijn Duitse vrouw Ina Kirsch. Hij is sinds 10 jaar lid van de SPD, zijn vrouw Ina Kirsch al sinds ze in 1987 van de DDR naar West-Duitsland vluchtte.

Ze winden er geen doekjes om dat SPD de afgelopen jaren ‘veel lelijks heeft laten zien.’ Maar deze campagne toont volgens Van de Water dat hun partij van oude fouten heeft geleerd. Scholz vertelde nu één verhaal met een duidelijk sociaal-democratische signatuur: over verhoging van het minimumloon en over klimaatbeleid dat niet te zwaar mag drukken op mensen die het toch al niet breed hebben. Maar waar hij vooral tevreden over is: de partij sprak met één stem. Geen kikkers in de kruiwagen meer, dat was lang geleden.’

Rood-rood-groen

Dan ontstaat er een gesprek tussen Van de Water en de Brandenburgse minister Schüle over de gewenste coalitie. Zij ziet het liefst rood-rood-groen, hij heeft de voorkeur voor het stoplicht met Groenen en liberalen. ‘Heus, met de FDP zijn goede afspraken te maken’, bezweert de Nederlander. ‘In tegenstelling tot met de CDU, die voor niks staat.’ Ja, dit is toch ook een beetje de nacht van de zoete wraak op de voormalige coalitiepartner.

Ergens vannacht zal Olaf Scholz terugkeren naar zijn appartement in Potsdam, nog geen 200 meter van de plek waar zijn partijgenoten vanavond de uitslagen afwachten. De kans dat hij terugkeert als winnaar wordt met het uur groter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden