Spasmedans

Of hij nou staat voor vreugde, bevrijding of toch iets van gevaar, in de beeldende kunst is De Sprong op talloze manieren schitterend verbeeld. En dat zó verrassend vaak, dat V graag een zomer lang uw zinnen prikkelt met de mooiste voorbeelden van het eeuwenoude verlangen om (al is het maar voor even) van de grond te komen.

Was het een sprong of was het een val? De Amerikaanse kunstenaar Robert Longo (1953) noemde het iets ertussenin, iets wat hij typerend vond voor de late jaren zeventig en de vroege jaren tachtig. Bands als Talking Heads, Ramones en Sex Pistols stuiterden als bezeten over de podia en het publiek besprong elkaar al pogoënd met doods- en maatschappijverachting. Het was een intense, spastische manier van bewegen, 'a jerking into the now'.


Zo hangen zijn modellen in de lucht, stuiptrekkend in het nu. Even niets meer dan op dat dode punt tussen de op- en de neerwaartse beweging in. De kleding in beweging gestold, het gezicht vaak in een grimas. Behalve de vroege punk was er een eerdere aanleiding: een filmbeeld uit The American Soldier (1970) van Fassbinder, waarin een man die neergeschoten wordt naar zijn rug grijpt. Longo maakte daar al een reliëf van, maar pas in de tekeningenserie Men in The Cities (1979-1982) kwam de springende/vallende mens tot volle wasdom.


Zo'n zestig hangende, zwevende en stuikende figuren maakte Longo. Hij tekende ze met diep houtskoolzwart voor de pakken en grafiet voor de bevroren plooien in de witte blouses en het wapperende haar. Zijn naam werd ermee gevestigd, maar hij zou er nooit meer echt bovenuit stijgen - Men in the Cities bleef zijn bekendste en meest geprezen werk.


We kijken nog eens goed naar de man. Sprong of val? Gezien de kronkel in zijn stropdas moet er eerst een opwaartse beweging zijn geweest, gevolgd door een beweging omlaag. De das heeft een kleine zweepslag gekregen. Bij versies waar de persoon hoger sprong, kwam de das helemaal omhoog en stond vervolgens als het koord van een gehangene omhoog; die werden het meest bekend.


Een fotoboek uit 2009 gaf alle geheimen van de serie prijs. Natuurlijk had Longo foto's gebruikt - maar dat die zó goed waren wist nog niemand. In zijn New Yorkse atelier maar vooral op het dak daarvan, met uitzicht op de Brooklyn Bridge, noodde hij vrienden en bekenden voor zijn camera met gloednieuwe motordrive. Hij liet ze springen en dansen en gooide stenen en rubber ballen naar ze, op zoek naar een 'high impact moment'. De New Yorkse kunstwereld van later was nog jong en onbekend en deed van harte mee: Cindy Sherman, Glenn Branca, Larry Gagosian, Hal Foster en Longo's vriendin, de elegante Gretchen Bender. Ook al doen de beelden soms aan de dood denken, schreef Cindy Sherman in 2009 vervuld van nostalgie, 'iedereen is zo robuust en elegant...Ik zie het jeugdige optimisme dat zelfs onze ironische en pessimistische punkrockideologie niet kon verhullen.'


Op de foto die Robert Longo voor dit werk gebruikte, zie je ook de verschillen. De man staat in spiegelbeeld, hij is beter geschoren, zijn das hangt op de foto veel platter en hij draagt een vaalblauwe broek. Iedereen was prachtig, mager en scherp gekleed (tweedehandskleding uit armoede, aldus Sherman), maar Longo gaf er met zijn harde contrasten in de uiteindelijke tekening film-noirallure aan.


Een paar jaar later vroeg de band New Order Robert Longo en videokunstenares Gretchen Bender een videoclip te maken bij het nummer Bizarre Love Triangle (1986). Tussen een (voor die tijd) flitsende beeldcollage van grotestadsbeelden verschijnen in het refrein de springende/vallende mensen scherp afstekend tegen de hardblauwe lucht. Longo melkt zijn succes overduidelijk uit, maar die Men in the Cities, nu in vertraagde beweging, blijven magisch. Prachtig én droevig, als engelen in kantoorkleding.


En dan ook nog die onvaste, jengelende stem van New Order-zanger Bernard Sumner erbij. 'Everytime I see you falling, I get down on my knees and pray'. Wie denkt er dan niet aan 11 september 2001, toen de lucht in New York net zo blauw was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden